Yn un

O’r eiliad y gorffennodd y gêm roedd yr hyn a ddigwyddodd yn anochel. Nid yn gywir nac yn dderbyniol nac yn rheidrwydd. Ond yn y gymdeithas sydd ohoni, yn arbennig yn sgil Brexit ac ymdrechion diflino Llywodraeth Boris Johnson i wneud pawb sy’n wahanol (mewn unrhyw ffordd) yn elyn i’w ddelfryd ef o’r hyn sy’n ‘Brydeinig’, roedd yn anochel y deuai hiliaeth ffiaidd i’r golwg cyn pen dim.

Go brin fod Alan Shearer ac eraill yn credu eu geiriau eu hunain na fyddai neb yn pwyntio bys at y chwaraewyr a fethodd â sgorio’r ciciau o’r smotyn. Does bosibl eu bod mor naïf â hynny. Mae’r wasg Seisnig wedi hen arfer â sarhau tîm pêl droed Lloegr. Mor aml y gwnaed arwyr cenedl yn destun gwawd am iddynt feiddio â cholli gêm. Mae chwalu delwau’n rhan o ddiwylliant pêl droed Lloegr. I lawer, gwaetha’r modd, cam bychan iawn sydd o hynny at yr ymosodiadau hiliol a gaed yr wythnos ddiwethaf.  A bellach yn y gymdeithas ôl-Frexit, i lawer o bobl a gofleidiodd y rhethreg am ‘gael eu gwlad yn ôl’ gwlad y bobl wynion yw hi yn gyntaf ac yn bennaf.  Ac i’r bobl hynny, mae’r camgymeriad lleiaf ar gae pêl droed yn hen ddigon o reswm i boeri llysnafedd eu casineb at hogiau yn eu harddegau hwyr a’u hugeiniau cynnar.

Diolch am hynny, clywyd pobl yn codi llais yn erbyn yr hiliaeth wenwynllyd hon. Maddeued Duw i mi os wyf yn anghywir, ond nid yw’n ymddangos i mi fod Mr Johnson a’i Lywodraeth yn barod i gydnabod y clwyf difäol hwn. Er gwaethaf pob apêl gan Gareth Southgate a’i chwaraewyr ar y dorf i beidio â bwio anthem yr Eidal, roedd y bwio i’w glywed yn glir o’i dechrau i’w diwedd nos Sul. Ddydd Llun, roedd Mr Johnson yn cyhoeddi’n gwbl ddigywilydd na chlywodd o na bw na be – ac yn sicr na bw na bw – yn ystod yr anthem!  Sôn am gau llygad a throi clust fyddar, a gwrthod cydnabod problem enfawr a chwbl amlwg!

Mor drasig o eironig y sôn gan hwn am gymdeithas gyfartal y gwledydd hyn. Gweddïwn y daw Llywodraeth Mr Johnson i ffieiddio pob ffurf ar hiliaeth a phob mynegiant ohoni, a mynd i’r afael â’r drwg hwn. Gweddïwn y daw llawer o’r bobl a ysgrifennodd bethau erchyll yr wythnos ddiwethaf i weld mai’r un yw pobl o bob lliw: yr un o ran natur, yr un eu hanghenion, yr un eu gwendidau a’u pechodau, yr un eu dyheadau, yr un eu gallu i garu a’u  hiraeth am gael eu caru, a’r un mor fregus a thueddol o gael eu clwyfo.

Dylai Cristnogion werthfawrogi hyn yn well na neb, a hwythau’n credu mai’r un yw pawb yng ngolwg Duw. Yr un yw angen pobl – o bob hil a lliw a chred – a’r un yw addewid rasol yr Efengyl i bawb a gredo yn Iesu Grist. Gwir y gair fod pawb sydd ‘yng Nghrist’ yn un. Ac ymhlith y rhain trwy ras Duw y mae’r olaf i gicio pêl yn Wembley nos Sul, y Cristion ifanc Bukayo Saka. Gweddïwch drosto fo a’i gyd chwaraewyr.  

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 18 Gorffennaf, 2021.

Nac anghofia

Ar y chwith: Y ddau adeilad a ddymchwelwyd ym Mangor

Roedd dydd Mercher yn ddiwrnod i’w gofio ym Mangor gydag ail agor y rhan o’r Stryd Fawr a gaewyd i draffig ers mis Rhagfyr 2019.  Newydd da yn wir i berchnogion busnesau a thrigolion fel ei gilydd. Ond os na fuoch ar gyfyl y rhan honno o’r ddinas yn ddiweddar mae’n debyg eich bod wedi anghofio am yr anghyfleuster y bu raid iddynt ei ddioddef ers deunaw mis.

Roedd dydd Mercher yn ddiwrnod da hefyd i bobl a fethodd â phrynu ffôn neu gyfrifiadur neu ddodrefn o Ikea a sawl peth arall ers mis Mawrth. Os oedd ceir a loris yn hwylio heibio i siopau a chaffis ym Mangor roedd llong enfawr yn codi angor yng Nghamlas Suez er mwyn ail gychwyn ei mordaith i Rotterdam a Felixstowe. Mae tri mis ers i’r Evergiven gael ei rhyddhau wedi iddi lwyddo i gau’r Gamlas am wythnos, ond rhwystrwyd hi rhag gadael y Suez nes y byddai ei pherchnogion ac awdurdodau’r Gamlas wedi cytuno ar delerau iawndal. Wedi’r sylw mawr a gafodd yr Evergiven ar y pryd, prin y clywyd amdani ers hynny.

Heb iddynt effeithio’n uniongyrchol arnom ni, buan yr anghofiwn bethau a digwyddiadau a hawliodd ein sylw am gyfnod. Gall helyntion a dioddefiadau pobl fynd yn angof.  Ac mae hyd yn oed ein cof am bobl yn medru pallu’n gynharach nag a ddymunem. Braf yw cofio nad yw ein Duw’n anghofio, ond bod popeth amdanom yn hysbys iddo. Nid aeth, ac nid â’r un peth amdanom yn angof iddo Ef.

Un o wirioneddau sylfaenol y Ffydd yw bod Duw’n cofio amdanom. Mae hynny’n amlwg yn Llyfr Exodus: ‘Clywodd Duw eu cwynfan, a chofiodd ei gyfamod ag Abraham, Isaac a Jacob’ (Ex. 2:24). Fel y dywed Duw trwy’r proffwyd Eseia, ‘Fe allant hwy anghofio, ond nid anghofiaf fi di’ (Es. 49:15). Er pob gwrthryfel yn ei erbyn mae Duw’n cofio’i bobl gan eu caru a’u trin â gras a thrugaredd. Coron y cofio hwn oedd dyfodiad Iesu Grist i’r byd i gyflawni ei waith achubol.

Meddai Ioan, ‘Yr ydym ni’n caru, am iddo ef yn gyntaf ein caru ni’ (1 Ioan 4:19). Yn yr un modd, yr ydym ni’n cofio am iddo ef yn gyntaf ein cofio ni. Ond mor rhwydd yw anghofio’r hyn a wnaeth Duw trosom. A thrwy hynny anghofio nid yn unig y ddyletswydd  i garu Duw ond i garu ein gilydd. Gwybod fod Duw wedi’n cofio a’n caru sy’n ein cymell i gofio eraill a’u caru. Ond rywsut, o anghofio cariad Duw buan yr oera ein cariad at eraill. Buan iawn y collwn olwg ar anghenion pobl a’u trafferthion.

Peth dieithr i’r Apostol Pau oedd y fath anghofrwydd. ‘Nid wyf fi’, meddai, ‘wedi peidio â diolch amdanoch, gan eich galw i gof yn fy ngweddïau’ (Eff. 1:16); ac ‘nid ydym yn peidio â gweddïo drosoch’ (Col.1:9). Boed i Dduw ein nerthu i’w garu Ef, a charu’n gilydd gan gofio bob amser anghenion y naill a’r llall. A thrwy ei ras na foed i amser nac absenoldeb na phellter beri i ni anghofio.

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 11 Gorffennaf, 2021.

Cywir a chlir

Braf iawn ydi gweld cwmnïau preifat o bob math yn defnyddio’r Gymraeg ar arwyddion pan nad yw’r Gyfraith yn eu gorfodi i wneud hynny. Mae ambell arwydd gwallus i’w gweld o bryd i’w gilydd, ond gwell gennyf hynny na dim Cymraeg o gwbl. Trueni (o ran y gost a’r ymdrech iddynt hwy) yw bod rhai cwmnïau’n anwybyddu neu o bosibl yn anymwybodol o’r help sydd ar gael i ddarparu arwyddion Cymraeg cywir.

Camgymeriad a wnaed gan lawer dros y blynyddoedd fu dibynnu ar bethau fel Google Translate ar y We Cafwyd cyfieithiadau gwachul ar brydiau. Ond mae’r gwasanaeth hwnnw ac eraill wedi gwella cryn dipyn. Does dim o’i le ar ymdrech Google Translate i drosi ‘Do not leave valuables in your car’ i ‘Peidiwch â gadael pethau gwerthfawr yn eich car’. Tebyg yw cynigion sawl gwasanaeth cyfieithu cyflym ar lein. O ble felly y daeth yr ymgais hon a welais y dydd o’r blaen: ‘Peidiwch a gadeal personol gwerthfawr yn y modur’? 

Fel y soniais, gwell Cymraeg gwallus na dim Cymraeg o gwbl.  Ond trueni na fyddai cwmnïau’n gweld bod modd osgoi camgymeriadau amlwg trwy ddefnyddio gwasanaeth cyfieithu dibynadwy. Roeddwn yn deall mai ‘gadael’ oedd ‘gadeal’, ond doeddwn i ddim yn siŵr beth na ddylwn ei adael yn y modur!  Ai fi fy hun oedd y ‘personol gwerthfawr’ tybed? Ynteu rywun arall a allai fod yn y car efo mi?  Doedd yr arwydd ddim yn gywir nac yn glir.

A dyna ddwy egwyddor lywodraethol i bawb sy’n ymdrin â Gair Duw. Mae cywirdeb yn amlwg yn holl bwysig i gyfieithwyr y Beibl gan fod rhaid trosi geiriau’r ysgrythurau’n gywir. Rhaid i unrhyw gyfieithiad hefyd fod mor glir â phosibl er mwyn bod yn ddealledig i bwy bynnag sy’n ei ddarllen. Dyna’r her y mae pawb sy’n cyfieithu’r Beibl i unrhyw iaith yn dal i’w hwynebu.

Ond nid cyfieithwyr yn unig gan mai’r her i bawb sy’n trafod y Beibl ac yn trosglwyddo’i neges hefyd yw gwneud hynny’n gywir, heb ystumio’r geiriau na’u cam esbonio. A hyd y bo modd  mae angen cyflwyno’r neges yn glir, fel ei bod yn gwbl ddealledig. Yn amlwg, ni ellir gwneud hynny heb ofal mawr a heb y parch mwyaf at Dduw a’i Air. Trwy gymorth a gras Duw y ceisiwn fod yn ffyddlon yn hyn o beth. Nid gwaith rhwydd mo hyn gan nad trafod darn o lenyddiaeth na syniadau dynol a wneir ond ymgodymu â Gair Duw a’i gyhoeddi er mwyn ennyn yr ymateb y mae’r Arglwydd ei hun yn ei ddisgwyl.  Gair y Duw Byw ydyw ac mae arnom angen cymorth yr Ysbryd Glân i’w ddeall i ddechrau, ac yna i’w drosglwyddo i eraill.  Heb y cymorth hwnnw, aneffeithiol fydd tystiolaeth yr Eglwys, ac nid syndod os erys y Beibl yn llyfr tywyll, amhosibl i’w ddeall ac amherthnasol i bawb a’i darlleno. Ond o gael yr Ysbryd Glân yn goleuo’r Gair ac yn grymuso’r tystion bydd gobaith i bobl gael eu hargyhoeddi o wirionedd y Beibl a dod i adnabod y Duw sy’n llefaru trwyddo.

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 04 Gorffennaf, 2021.

Tam

Un tro, roedd yna deyrnas ar ynys unig dan reolaeth dyn pwysig o’r enw Sir O.B. Gosododd was bach o’r enw Tam i ofalu am ei gwpwrdd ffisig. Er mwyn cael y ffisig roedd rhaid i bawb yn y deyrnas fihafio a chadw’r rheolau a wnaeth Tam a Sir O.B. Roedd y rhan fwyaf o’r bobl yn gwrando ar y ddau.  Ond un diwrnod, dan haul canol dydd, gwelwyd nad oedd Tam yn cadw’r rheolau. Roedd pobl y deyrnas wedi gwylltio. Roedden nhw wedi cadw’r rheolau ond doedd Tam ddim yn gwneud hynny. Gwnaeth y bobl restr o’r pethau drwg yr oedd Tam yn eu gwneud:  torri ei reol ei hun, caru ar y slei, rhoi swydd ac arian am wneud ffisig i’w gariad newydd a’i theulu. Roedd y bobl yn mynnu bod Sir O.B. yn rhoi’r sac iddo ac yn ei anfon o’r deyrnas. Ond gwrthod gwneud hynny wnaeth Sir O.B. a dweud nad oedd Tam wedi gwneud dim o’i le. Roedd rhai pobl yn gweld hyn yn od gan ei fod (yn ôl un hen ffrind triw) wedi dweud pethau cas iawn am Tam cyn hynny. Daliodd y bobl i bwyso ar Sir O.B a dal i wrthod gwrando arnyn nhw wnaeth o. Roedd rhai pobl yn awgrymu na fedrai Sir O.B. ddweud y drefn wrth Tam am ei fod o’i hun wedi gwneud yr un pethau yn union! (Mae’n siŵr mai hen bobl gas oedd y rheiny!) Roedd Sir O.B. yn gobeithio y byddai pawb yn anghofio’r cyfan wedi iddo agor giât y cae pêl droed iddyn nhw. Ond doedd y bobl ddim isio anghofio. Penderfynodd Tam ddweud sori a rhoi goriadau’r cwpwrdd ffisig yn ôl i Sir O.B. a gadael i rywun arall wneud ei waith.

Dychmygol yw’r senario hon wrth gwrs. Ond pe byddai’n digwydd yn y byd go iawn gallwn ddychmygu na fyddai gan y gwas lawer i’w boeni o gyfeiriad y meistr. A hwnnw’n euog o’r un pethau a gwaeth, pam ddylai’r gwas ofni?  Wrth feirniadu’r gwas byddai’r meistr yn ei feirniadu ei hun, a wnâi o byth mo hynny.

Mor wahanol yw teyrnas Dduw.  Fedr gweision Duw ddim esgusodi eu beiau a’u pechodau trwy ddadlau bod eu Meistr mor euog â hwy. Mae eu Meistr a’u Harglwydd hwy yn gwbl ddieuog o unrhyw drosedd. Mae gweision Crist a phawb arall yn atebol i Dduw glân a pherffaith.  ‘Oherwydd bydd rhaid inni bob un sefyll gerbron brawdle Duw … Bydd rhaid i bob un ohonom roi cyfrif amdanom ein hunain i Dduw … Rhaid i bawb ohonom ymddangos gerbron brawdle Crist’ (Rhuf. 14:10, 12; 2 Cor. 5:10).  A phryd hynny, ni chawn ein cymharu â phobl amherffaith eraill ac ni chawn ein mesur yn ôl y safonau  sathredig y mae pobl wedi eu gosod iddynt eu hunain. Cawn ein mesur yn ôl cyfraith lân a pherffaith Duw.  Ac yn ôl y gyfraith honno dyfernir pawb yn euog o fethu â charu Duw a chadw ei orchmynion.

Gellid tybio ei bod yn anobeithiol ar bawb ohonom fel troseddwyr euog gerbron Duw perffaith. Ond nid felly y mae o gwbl gan fod Crist nid yn unig yn Arglwydd ond yn Achubwr sy’n cuddio ac yn dileu beiau pwy bynnag sy’n ymddiried ynddo. 

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 27 Mehefin, 2021.

Yn y canol

Mae’n rhaid i mi gyfaddef nad oeddwn yn cofio bod Sarah Green wedi bod yn ymgeisydd seneddol yma yn Arfon yn 2010 ac yn Ynys Môn cyn hynny yn 2005. Nos Iau, synnodd y Gymraeg o Gorwen y Blaid Geidwadol a’i phlaid hi ei hun, y Democratiaid Rhyddfrydol trwy ennill yr isetholiad yn Chesham ac Amersham. Doedd neb yn Swydd Buckingham nac yn San Steffan nac yng ngweddill Lloegr yn disgwyl y fath fuddugoliaeth ysgubol.  Ond i lawer yn Lloegr, cafwyd nos Wener ganlyniad mwy annisgwyl fyth wrth i dîm pêl droed yr Alban sicrhau gêm gyfartal yn erbyn y Saeson yn Wembley. 

Am ddyddiau cyn y gêm cawsom ein byddaru gan sôn am gôl Paul Gasgcoine yn erbyn yr Albanwyr yn 1996. Roedd sylwedyddion Seisnig yn darogan buddugoliaeth rwydd i’w tîm. A chwarae teg iddyn nhw am fod yn gefnogol i’w tîm ac yn hyderus yn ei allu i ennill y gêm a hyd yn oed yr holl gystadleuaeth. Mae ganddyn nhw bob hawl a phob sail dros fod yn obeithiol o gofio doniau eu chwaraewyr a’r fantais amlwg sydd ganddynt o gael chwarae gartref yn Wembley.

Nid hyder y sylwedyddion yn eu tîm sy’n fy mlino a’m gwylltio y tro hwn fel ym mhob twrnamaint tebyg yw’r ffaith eu bod rywsut yn gosod eu tîm eu hunain yn ganolbwynt i’r cyfan. Nos Wener, er enghraifft, oedd y gêm fwyaf hyd yma.  Siawns nad oedd y gêm rhwng Ffrainc a’r Almaen yr wythnos ddiwethaf yn llawer mwy! Sylwoch chi ar y ffordd yr oedden nhw’n sôn am y fraint oedd i’r Albanwyr gael chwarae yn Wembley?  A sylwoch chi wedyn, os bydd canlyniadau’r gemau nesaf o blaid Cymru, mi gân nhw hefyd fynd i Wembley!  Mae’n debyg mai meddwl y byddai’n haws i gefnogwyr Cymru fynd i Lundain oedden nhw, ond ddywedodd neb hynny.

Gofalwn nad ydym fel credinwyr yn debyg iddynt, yn ein gosod ein hunain yng nghanol popeth. Un arall sydd i gael y lle canolog. Yn yr eglwys ac yn ein bywydau personol, yr Arglwydd Iesu Grist yw hwnnw. Nid ein gwaith ni, nid ein henw da ni, nid ein nerth ni, nid yr hyn a wnawn ni, nid yr hyn yr ydym ni yn ei ddymuno sydd i ddod gyntaf, ond Iesu Grist ei hun. Ef sydd i gael y sylw; arno ef yr ydym i edrych; er ei fwyn ef yr ydym i fyw; ac iddo ef yr ydym i roi’r clod i gyd.

Ond mor rhwydd yw llithro i feddwl mai o’n hamgylch ni y mae popeth yn troi. Ac o wthio’r Iesu o’r neilltu a gosod ein gweithgaredd a’n lles ein hunain yn y canol, buan iawn y byddwn hefyd yn gwthio pobl eraill o’r neilltu ac yn gwneud eu hanghenion a’u lles yn eilradd.  Gwyliwn rhag y duedd beryglus i feddwl mai ni sy’n bwysig, yn arbennig felly o fewn yr eglwys.  A cheisiwn ras Duw i godi’n golygon uwchlaw ein hymdrechion a’n gweithgarwch, a hyd yn oed uwchlaw ein hanghenion ein hunain, a’u gosod yn hytrach ar Iesu Grist a’i anrhydedd. Boed yr Iesu yn y canol o hyd.

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 20 Mehefin, 2021.

Bywyd yn werthfawr

Mae’n bum munud i saith nos Sadwrn a gêm bêl droed Cymru yn erbyn y Swistir wedi ei chwarae. Roedd y dasg o sgwennu’r golofn hon wedi ei rhoi heibio tan heno, ond o leiaf mi wyddwn mai am Ollie Robinson y byddwn yn sôn, wedi i’r cricedwr gael ei ddisgyblu gan yr ECB (Bwrdd Criced Lloegr a Chymru) am sylwadau a wnaeth ar Twitter wyth a naw mlynedd yn ôl. Caiff yr erthygl honno aros heb ei sgwennu wedi i mi gael gwybod am yr hyn a ddigwyddodd yn y gêm bêl droed rhwng Denmarc a’r Ffindir heno. 

Ar ganol y gêm brawychwyd pawb oedd yn y stadiwm yn Copenhagen pan syrthiodd un o chwaraewyr amlycaf Denmarc, Christian Eriksen, ar ei hyd ar lawr ac y gorfu iddo dderbyn sylw brys y parafeddygon ar y cae cyn cael ei gludo i’r ysbyty. Am rai munudau brawychus, roedd yn amlwg bod y chwaraewyr a’r dyrfa a’r darlledwyr yn ofni’r gwaethaf. Gohiriwyd y gêm cyn i’r chwaraewr gael ei gario oddi ar y cae.  O fewn yr awr, daeth y newydd da ei fod wedi dod ato’i hun a’i fod, yn iaith yr ysbyty, ‘yn sefydlog’.  Yn gwbl annisgwyl, cyhoeddwyd y byddai’r gêm yn ail ddechrau wedi’r cyfan, a hynny yn ôl y sôn ar gais chwaraewyr  y ddau dîm wedi iddynt gael eu sicrhau fod Christian Eriksen ‘yn iawn’. Wrth i mi sgwennu, mae’r chwarae wedi ail ddechrau a’r Ffindir newydd sgorio gôl, ond beth bynnag a ddigwydd dros yr hanner awr nesaf, eilradd fydd canlyniad y gêm i’r newydd da am adferiad Eriksen.

Am ychydig funudau daeth breuder bywyd yn realiti cignoeth i filoedd o bobl a wyliai’r gêm, ac yn arbennig felly i’r chwaraewyr a’r sylwebyddion radio a theledu. O flaen eu llygaid roedd pêl-droediwr cryf a ffit wedi ei daro’n wael, a’i fywyd i bob golwg yn y fantol. Trwy ymdrechion y staff meddygol a oedd wrth law i roi sylw iddo o fewn eiliadau ymddengys bod y chwaraewr wedi dod trwyddi. A diolch am hynny wrth reswm.

Ond heb os, yr oedd y digwyddiad yn atgoffa pawb a’i gwelodd o ba mor fregus yw bywyd pawb ohonom. Yng nghanol ein cryfder, gweiniaid ydym. Yng nghanol iechyd, mae afiechyd wrth law. Yng nghanol bywyd, nid yw marwolaeth fyth ymhell. O sylweddoli hynny, diolchwn am ein nerth a’n hiechyd a thrysorwn bob munud gan geisio cymorth Duw i werthfawrogi a gwneud y gorau o’i holl fendithion. Mae bywyd ei hun yn werthfawr ac i’w fwynhau i’r eithaf yn ofn Duw, heb gymryd nac un dydd nac un fendith yn ganiataol.

Ac o sylweddoli mor frau yw bywyd ac mor sydyn y gall popeth chwalu, diolch a wnawn ni gobeithio am neges gysurlon a gobeithiol Efengyl Iesu Grist sy’n ein sicrhau nad yr hyn a brofwn yn y byd a’r bywyd hwn yw swm a sylwedd y cyfan. Dros dro yn unig yr ydym yma, ond rhoddwyd i ni trwy Iesu Grist addewid am fywyd a fydd yn para byth: bywyd a wnaed yn bosibl trwy ei fuddugoliaeth ef.

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 13 Mehefin, 2021.