450 o flynyddoedd ers cyhoeddi Testament Newydd Salesbury

Hydref 22, 2017

sg1385-26p-william-salesbury-vfu-135-p

A ninnau’n agosáu at ddiwedd Hydref, dwyf fi ddim am un eiliad yn disgwyl i chi gofio beth oedd testun erthyglau Gronyn ddechrau’r flwyddyn.  Ond fe soniwyd ganol Ionawr a dechrau’r mis bach am ddau ddigwyddiad a dau ddyn arbennig a fyddai’n cael eu cofio a’u dathlu eleni.  Ac yn ystod y flwyddyn fe roddwyd sylw i 300 mlwyddiant geni William Williams, Pantycelyn, y Pêr Ganiedydd yn 1717, a 500 mlwyddiant y Diwygiad Protestannaidd,   a Martin Luther ar ddydd olaf Hydref 1517 yn hoelio ar ddrws eglwys yn Wittenburg yn yr Almaen boster ac arno 95 erthygl yn beirniadu Eglwys Babyddol ei ddydd.

Cyn i’r mis Hydref hwn fynd heibio, mae’n werth sôn am drydydd dathliad o bwys, sef 450 mlwyddiant y Testament Newydd Cymraeg cyntaf.  Ar Hydref 7, 1567 y cyhoeddwyd hwnnw, a’r gŵr a oedd yn bennaf cyfrifol am ei gyfieithu oedd William Salesbury. Ond wedi  cyhoeddi’r Beibl Cymraeg cyfan yn 1588, mae’n hawdd iawn deall sut y gwthiwyd Salesbury i’r cysgodion wrth i’r Esgob William Morgan gael y sylw fel cyfieithydd y Beibl.

Ychydig iawn o ddarllen a fu ar waith Salesbury ers blynyddoedd lawer gan fod Beibl William Morgan wedi dod mor gyfarwydd.  Wedi dweud hynny, dylid cofio mai diwygio cyfieithiad Salesbury a wnaeth William Morgan i raddau helaeth.  Erbyn hyn, gallwn gymharu’r ddau fersiwn gan fod modd darllen cyfieithiad Salesbury ar dabled neu ffôn symudol (ar ‘Ap Beibl’).  Dylid dweud bod Testament Newydd Salesbury wedi ei ailargraffu yng Nghaernarfon yn 1850, a bod y fersiwn hwnnw wedi ei olygu mae’n debyg gan ŵr o’r enw Isaac Jones, a ddiwygiodd rywfaint ar ei orgraff. Dyma’r fersiwn a welir ar Ap Beibl.  Y peth rhyfeddol yw mor rhwydd yw ei ddarllen o feddwl ei fod yn 450 mlwydd oed.

Mae’r tri dathliad hyn yn ein hatgoffa o’r ffaith fod i’r Efengyl hanes hir a llewyrchus yma yng Nghymru ac ar gyfandir Ewrop.  Ac nid yw’r hanes hwnnw wedi ei gyfyngu i’r pum can mlynedd diwethaf nac i un cyfandir.  Mae’r Ffydd Gristnogol yn ymestyn nôl i ddyddiau Crist ei hun, a chafodd ei chofleidio ar bob cyfandir.  Ond nid y ffaith ei bod yn hen na’r ffaith iddi barhau o oes i oes sy’n rhoi i ni’r hyder y bydd y Ffydd hon yn cael ei harddel ymhen 300 a 450 a 500 o flynyddoedd arall (oni bai y bydd Ailddyfodiad Iesu wedi dod cyn hynny).  Gwraidd ein hyder ynghylch parhad y dystiolaeth Gristnogol yw’r ffaith mai Efengyl Duw yw hi.  Duw yw ei hawdur; Duw a’n carodd trwy anfon ei Fab Iesu’n Waredwr; a thrwy’r Efengyl, Duw a ddaw â phobl ym mhob cenhedlaeth i’r bywyd tragwyddol sydd yn Iesu Grist.  Ni allwn warantu parhad ein heglwysi na’n traddodiadau na’n henwadau na phatrwm ein haddoliad. Ond gan mai Efengyl Duw yw hi, gallwn warantu y pery hon, yn oleuni, gobaith a bywyd i bawb a ddaw at Grist trwy ffydd.  Ac achos dathlu tragwyddol yw hynny.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 22 Hydref, 2017

Advertisements

Cynllun Efe

Hydref 16, 2017

image3

Bydd Cyfarfod Comisiynu Catrin Hampton yn Weithiwr Plant, Ieuenctid a Theuluoedd Cynllun Efe, Caersalem Caernarfon a Scripture Union yn cael ei gynnal yng Nghapel Coch, Llanberis am 7.00 o’r gloch, nos Lun, Hydref 23.  Croeso cynnes i chi ddod atom i ddathlu.

logo efe, caersalem a su


Croesi pont

Hydref 15, 2017

20130124_air1_overlooking.jpg

Pawb â’i fys lle bo’i ddolur. A gwir y gair. Pan agorwyd y Queensferry  Crossing ddiwedd Awst, ychydig iawn o sylw a roddais i’r bont newydd honno dros aber Afon Forth yn yr Alban. Mi ddarllenais amdani ar y pryd. Ond mae’n rhaid i mi gyfaddef na fedraf  erbyn hyn gofio a oes angen talu toll ai peidio i yrru drosti. Y rheswm syml am hynny mae’n debyg yw nad wyf yn rhagweld y byddaf yn croesi’r bont hon yn aml.  Wedi’r cwbl, fum i erioed dros yr hen bont, er bod honno bron cyn hyned â mi.

Gwahanol yw hi efo’r Mersey Gateway a agorwyd yn oriau mân bore ddoe.  Rwy’n gwybod ers wythnosau y bydd angen talu toll i groesi’r bont newydd hon dros Afon Merwy.  Mae’n fwy hwylus i ni fynd i Lerpwl dros Bont Runcorn y dyddiau hyn.  Ac felly, mae’r ffaith y bydd rhaid talu i groesi’r bont newydd o ddiddordeb i mi.  Gwaeth na hynny, gydag agor y bont newydd ddoe, fe gaewyd yr hen bont, a bydd rhaid talu i groesi honno hefyd pan gaiff ei hailagor ymhen rhai misoedd.  Yn naturiol, mae miloedd o bobl, er yn croesawu’r ffaith y bydd y bont newydd yn hwyluso’r llif traffig, yn gofidio am y tollau; ac nid yw’r addewid y caiff y tollau eu dileu ymhen 30 o flynyddoedd fawr o gysur.

Gan fod pontydd mor bwysig ac mor ddefnyddiol, nid yw’n syndod o gwbl fod cynllunwyr pontydd wedi cael clod ac enwogrwydd.  Yma yng Nghymru, pwy na chlywodd am Thomas Telford a Phont y Borth a Phont Conwy; Robert Stephenson a Phont Britannia a’r bont rheiffordd dros Afon Conwy; Inigo Jones a Phont Llanrwst; a William Edwards a Phont Pontypridd?  Mae’r pontydd a luniwyd gan y dynion hyn yn gampweithiau hardd.

Gan fod William Edwards yn weinidog yr Efengyl yn ogystal â saer maen a chynlluniwr pontydd, mae’n debyg y gallai ef werthfawrogi’r darlun o Iesu Grist fel pont rhwng pobl a Duw.  Iesu yw’r un sydd wedi pontio’r bwlch mawr sydd rhyngom a Duw am nad ydym wedi caru Duw â’n holl galon na rhoi ufudd-dod llawn iddo. Campwaith cariad a thrugaredd Duw yw iddo wneud ei Fab yn bont i’n galluogi i fynd dros y cyfan sy’n ein rhwystro rhag dod i berthynas heddychol ag Ef.  Heb y bont hon, heb Grist, byddai’r bwlch hwn yn parhau’n amhosibl i’w groesi. A rhan hanfodol o gynllun Duw yw’r ffaith nad oes dim i’w dalu am gael croesi.  Nid oes toll o fath yn y byd ar y bont hon.  Nid oes rhaid i ni gyflawni dim; nid oes rhaid i ni brofi teilyngdod; nid oes rhaid cyflwyno  defodau crefyddol na gweithredodd da er mwyn cael croesi.  Mae’r bont yno, i ni ei chroesi am ddim trwy ymddiried yn Iesu Grist.

Gyda llaw, nid oes toll ar bont newydd y Forth, nac unrhyw bont arall yn yr Alban o ran hynny.  Ac os byth y ceir y drydedd bont dros y Fenai, tybed a fydd angen talu toll i’w chroesi hi (a’r ddwy bont bresennol yn ei sgil)?

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 15 Hydref, 2017


Cadw’r ddeddf

Hydref 8, 2017

187040-5x3-topteaser940x564

Fore Sul diwethaf, anogaeth i weddïo dros Gatalunya a gafwyd yn Gronyn ar ddiwrnod y Refferendwm yno.  Mae’r angen am weddi yn para, ac yn fwy o bosibl wedi’r hyn a ddigwyddodd ddydd Sul.

Pa fath o wlad sy’n awdurdodi’r hyn a welwyd?  Pa fath o lywodraeth sy’n gorchymyn ei heddlu milwrol i ymosod ar bobl am fwrw pleidlais?  Pa fath o Arlywydd (neu Brif Weinidog) sy’n cyfiawnhau’r pastynu a’r dyrnu trwy fynnu bod yr heddlu hwnnw wedi gweithredu’n rhesymol ac addfwyn?  Pa fath o frenin all annerch ei genedl heb ddweud yr un gair am y cannoedd o ddinasyddion o bob oed a anafwyd?  A pha fath o gymuned ryngwladol all ddewis bod yn dawel gan fynnu mai ymyrryd ym materion mewnol gwlad arall fyddai beirniadu’r trais a gafwyd yn enw cyfraith a threfn gwladwriaeth Sbaen y Sul diwethaf?

Y digwyddiad arall a’n brawychodd ddydd Sul oedd y lladdfa ddychrynllyd yn Las Vegas pan laddwyd 58 o bobl ac yr anafwyd cannoedd eraill.  Pa fath o wlad sy’n dal i fynnu, er gwaethaf y degau o filoedd a leddir â’r gwn bob blwyddyn, mai’r hawl i fod yn berchen ar wn yw un o hawliau pwysicaf a mwyaf sylfaenol ei phobl?

Yr hyn sy’n gyffredin i’r ddwy wlad yw’r ymlyniad wrth ddeddf.  Mae Llywodraeth Sbaen yn cyfiawnhau’r trais am fod y refferendwm yn groes i ddeddf a chyfansoddiad y wlad. Ac i filiynau o bobl yr Unol Daleithiau, mae unrhyw newid i’r deddfau sy’n galluogi pobl i gael gwn yn anathema am fod cyfansoddiad y wlad yn rhoi’r hawl i bawb i fod yn berchen ar wn.

Pa fath o wlad?  Y math o wlad sy’n mynnu bod eu deddfau’n gyfiawn, ac na ddylai neb eu herio.  Yr unig ddeddf berffaith yw deddf Duw, a geir yn glir  yn y Deg Gorchymyn ac a grynhoir yn y ddau orchymyn i garu Duw ac i garu cymydog.  Gan bobl y lluniwyd pob deddf gwlad; deddfau ydynt sydd felly ar eu gorau’n amherffaith ac ar eu gwaethaf yn anghyfiawn.  Ynfydrwydd yw gwrthod trafod newid deddfau sy’n ymwneud â gwn, fel petai’r deddfau’n gysegredig. Roedd y refferendwm yn Catalunya’n ‘anghyfreithlon’ nid am ei fod yn ddrwg ynddo’i hun ond am fod Llywodraeth Sbaen wedi deddfu’n benodol i atal unrhyw ran o’r wlad rhag ceisio annibyniaeth.

Fe gawsom gan Dduw ddeddf berffaith i’w hanrhydeddu a’i chadw. Fe ŵyr pob Cristion am ei fethiant i wneud hynny mor aml; ond fe ŵyr hefyd fod maddeuant trwy Grist am y methiant hwnnw. Mae’r maddeuant yn ei gymell i fwy o ymdrech i ufuddhau i’r ddeddf honno. Fe gawsom hefyd er ein lles ddeddf gwlad; ond peth peryglus yw cymryd yn ganiataol bod pob deddf o’r fath yn gyfiawn a theg.  Oni ddylai pobl wâr, yn Sbaen ac America a phobman arall, fod yn ddigon dewr i gwestiynu ac i herio pob deddf sy’n amlwg yn annoeth ac anghyfiawn?

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 08 Hydref, 2017


Dros Gatalunya

Hydref 1, 2017

 

Estelada_blava.svg_Ar ddydd cyntaf mis Hydref gweddïwn heddiw dros Gatalunya wrth i’w phobl fwrw pleidlais yn y Refferendwm i weld a ydynt am ei gweld yn wladwriaeth annibynnol.

Mae gwladwriaeth a Llywodraeth Sbaen wedi gwneud popeth o fewn eu gallu (a mwy) i rwystro Llywodraeth Catalunya rhag cynnal y Refferendwm.  Wedi gwneud pob ymdrech i fynnu bod y bleidlais  yn anghyfansoddiadol ac anghyfreithlon, gwnaeth Llywodraeth Sbaen bopeth posibl i rwystro’r bleidlais trwy anfon milwyr i Gatalunya, bygwth ei harweinwyr gwleidyddol, difa papurau pleidleisio, cau gorsafoedd pleidleisio, ynghyd â llu o bethau eraill.

Gweddïwn heddiw dros Gatalunya.  Mae hanes diweddar y wlad yn dangos yn glir fod yna ddymuniad i gynnal y bleidlais hon ynghylch annibyniaeth.  Gwelwyd miloedd ar filoedd o bobl yn gorymdeithio o blaid y Refferendwm ac yn erbyn ymdrechion Sbaen i’w rhwystro.  Ymgyrchu a phrotestio heddychlon a di-drais fu’r cyfan.  Ac er gwaethaf pob ystryw yn eu herbyn, parhau i alw am weithredu di-drais y mae arweinwyr Catalunya.  Gweddïwn na fydd mileindra Llywodraeth Sbaen, ei amharodrwydd i ystyried unrhyw newid cyfansoddiadol, ei hymdrechion i rwystro pobl rhag pleidleisio, a’i phenderfyniad i gosbi ac i ddial ar wleidyddion a swyddogion a drefnodd y Refferendwm yn creu tyndra a allai droi’n chwerw.

Nid Catalunya fyddai’r lle cyntaf o bell ffordd i beth felly ddigwydd yno am fod y llywodraeth yn gwrthod gwrando ac yn gweithredu yn anghyfiawn ac yn ormesol.  Gweddiwn na ddigwydd dim o’r fath ac y caiff y bobl ryddid i fwrw pleidlais heddiw. A beth bynnag  y canlyniad, gweddïwn y caiff ei barchu gan bawb, yng Nghatalunya ei hun ac yn Sbaen.  Yr ofn sydd gennyf yw y bydd hynny’n anodd iawn.  Os mai pleidlais o blaid annibyniaeth a geir, bydd Llywodraeth Sbaen yn gwneud popeth posibl er sicrhau na wireddir dyheadau’r Catalunwyr.  Os mai fel arall y bydd, mae’n anodd iawn dychmygu’r Catalunwyr yn bodloni i dderbyn y drefn sydd ohoni, wedi i honno ddangos ei dannedd gelyniaethus a gormesol.

Gweddiwn dros Gatalunya a’i phobl; iddynt gael cyfiawnder; iddynt gael heddwch; iddynt gael rhyddid.  Cam cyntaf y rhyddid hwnnw yw cael yr hawl i ddweud eu hunain beth fydd dyfodol eu gwlad.  Trwy atal yr hawl hwnnw iddynt, mae gwladwriaeth Sbaen nid yn unig yn gweithredu yn anghyfiawn ond yn gwneud rhywbeth a all hyd yn oed beryglu heddwch rhwng un rhan o’r wladwriaeth honno a’r llall.

Gweddiwn dros Gatalunya. Gweddiwn hefyd dros lywodraeth Sbaen a’i harweinwyr, iddynt weld fod rhaid parchu dyheadau’r bobl, ac iddynt fod yn fodlon ceisio ffyrdd o drafod ac o addasu er mwyn cael ateb a fydd er lles pawb.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 01 Hydref, 2017


Diwedd Crefydd?

Medi 24, 2017

timthumb

Anaml iawn y gwelaf fi unrhyw beth ar y teledu ar fore Sul. Ond wythnos i heddiw, a minnau’n mynd i oedfa erbyn 11 o’r gloch, mi ddigwyddais weld un o raglenni crefyddol y bore.  Rhaglen drafod oedd hi, a chan nad oes gen i gof i mi weld yr un hysbyseb rwy’n tybio mai un o raglenni’r BBC ydoedd.

Y cwestiwn a ofynnodd cyflwynydd y rhaglen i’w bum gwestai oedd, ‘Ydi crefydd yn marw ym Mhrydain?’ Cafwyd trafodaeth fywiog, fel y gellid disgwyl o gofio bod dau o’r cyfranwyr yn Gristnogion ( y naill yn aelod o Eglwys Loegr a’r llall yn Bentecostaliad), un yn Rabbi Iddewig, un yn Foslem, ac un yn anffyddiwr.

Nid syndod oedd clywed yr anffyddiwr yn croesawu pob sôn am ddirywiad y grefydd gyfundrefnol a fu mor ddylanwadol yng ngwledydd Prydain ers cenedlaethau.  Roedd yn gwbl hyderus y bydd y dirywiad hwnnw’n parhau; ac yn amlwg ddigon, roedd yn gweld hynny’n beth da.

Nid syndod chwaith oedd clywed nad oedd rhai o’r cyfranwyr eraill yn gofidio’n ormodol am ddirywiad y grefydd gyfundrefnol o gofio mai Cristnogaeth fu honno dros y blynyddoedd.  Yn naturiol, i’r Iddew a’r Moslem roedd y lleihad yn nylanwad Cristnogaeth ar y gymdeithas yn ddisgwyliedig yn wyneb twf eu crefyddau hwy o fewn y gymdeithas honno dros y blynyddoedd diwethaf.

I bob pwrpas, trafod y sefyllfa yn Lloegr a wnaed, ac yr oedd tuedd i uniaethu’r grefydd gyfundrefnol draddodiadol yno ag Eglwys Loegr.  Wrth gwrs, yr  oedd cynrychiolydd yr Eglwys honno’n amddiffyn yr Eglwys, a phwy all ei beio am wneud hynny.  Roedd hyd yn oed yn dadlau y dylid diogelu cynrychiolaeth esgobion Eglwys Loegr yn Nhŷ’r Arglwyddi.  Hyd yn oes os dylai crefyddau eraill gael eu cynrychioli yno, meddai, ni ddylid lleihau nifer presennol yr esgobion.

Pwysleisio a wnâi’r Pentecostaliad nad cyflwyno ‘crefydd’ a wnâi’r eglwysi yr oedd o’n gweinidogaethu iddynt ond cynnig i bobl berthynas real â Duw.  I ryw raddau, roedd yn debycach yn hynny o beth i’r Moslem nag i’r un o’r cyfranwyr eraill gan fod hwnnw hefyd yn mynnu mai perthynas â Duw sy’n bwysig, a’r berthynas honno’n llywio’r ffordd y mae pobl yn byw.

Bu’r argyhoeddiad mai perthynas â Duw trwy ffydd yng Nghrist yw’r peth pwysig yn sylfaenol i’n heglwysi anghydffurfiol o’r cychwyn. Ond wrth i’r eglwysi hynny dros y blynyddoedd droi’n sefydliad crefyddol dylanwadol fe gollwyd y pwyslais canolog hwnnw i raddau helaeth iawn.  Atgoffwn ein hunain nad adfer sefydliad yw gwaith a chenhadaeth ein heglwysi heddiw ond gwahodd pobl i’r berthynas ryfeddol ac achubol â Duw yng Nghrist sy’n dwyn bywyd i bobl.  Nid poblogeiddio crefydd ond bywhau pobl yw ein nod.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 24 Medi, 2017

 


Digyfnewid

Medi 18, 2017

o-OLD-TELEPHONE-facebook (5)2fda674cee3de610541b54ebfd3866c0 (3)

Mae llyfrau nad edrychodd neb arnynt ers blynyddoedd yn dod i’r golwg yn ein tŷ ni ar hyn o bryd. Nid llyfrau diwinyddol na nofelau na cherddi, ond llyfrau plant.  Un ffefryn yw llyfr ac ynddo 40 o luniau o bethau cyfarwydd i blant bach.  Does dim math o stori ynddo; dim ond lluniau clir o bethau fel bwrdd a brwsh a phêl a phlât.  Mae’r llyfr yn 30 mlwydd oed, ond does ots am hynny: yr un peth yw afal a banana a chath a chi yn 1987 a 2017.

Yr unig ddau a allai fod yn ddieithr i blentyn bach heddiw yw lluniau’r ffôn a’r teledu. Dyna’r unig ddau beth yn y llyfr sydd wedi newid o gwbl ers 1987.  Mor wahanol y bocs gwyn a’r ffôn yn ei grud i’r sgriniau enfawr a’r ffonau diwifr a symudol sydd gennym heddiw.  Mae llyfr bach syml yn ein hatgoffa o’r newid syfrdanol a welwyd ym myd technoleg y blynyddoedd diwethaf.

Ond does dim rhaid mynd nôl ddeng mlynedd ar hugain chwaith.  Mae deng mlynedd yn fwy na digon.  Wrth i gwmni Apple gyflwyno ei ffôn clyfar diweddaraf yr wythnos ddiwethaf, fe’n hatgoffwyd mai deng mlynedd yn unig sydd ers i’r ffôn clyfar cyntaf ddod i’n llaw. Deng mlynedd yn ôl, doedd neb yn gaeth i sgrin fach y ffôn, yn gwylio ffilm neu’n darllen newyddion neu’n chwilio am y fargen orau ar wyliau tramor neu got law.

Mor gyflym y datblygodd pethau, ac mor gyflym y mae pethau’n newid. Ond nid popeth chwaith; oherwydd fel y dengys y llyfr bach lliwgar, mae llawer o bethau heb newid o gwbl wedi’r holl flynyddoedd.  Mae cadair a chwpan a chap y llyfr mor gyfarwydd ag erioed.

Ond nid pethau cyffredin o’r fath sy’n aros heb newid.  Mae yna bethau pwysicach o lawer heb newid o flwyddyn i flwyddyn. Yr un yw Duw, yn ei sancteiddrwydd a’i fawredd, a’i gariad a’i gyfiawnder.  Y digyfnewid Dduw ydyw, o oes i oes.  Yr un hefyd yw’r ddynoliaeth. Er pob datblygiad a darganfyddiad, yr un yw pobl yn eu hangen am gariad a llawenydd ac ystyr i’w bodolaeth.  A’r un ydynt yn eu gwrthodiad o Dduw a’u methiant i’w garu a’i anrhydeddu.  Ond yr un hefyd, diolch am hynny, yw’r Efengyl sy’n dod â gobaith a bywyd. Yr un yw Iesu Grist, a’r un yw’r maddeuant a geir trwyddo am bob pechod a bai.

Pwy a ŵyr pa newidiadau a geir dros y blynyddoedd nesaf, a pha bethau sy’n gyfarwydd i ni heddiw a fydd yn ddieithr iawn i blant y dyfodol?  Pwy hefyd a ŵyr beth fydd hanes ein capeli a’n heglwysi a’r traddodiad Cristnogol yn ein gwlad?  Ond pa newidiadau bynnag a ddaw, yr un fydd Duw’r Tad, yr un fydd Iesu Grist y Gwaredwr, yr un fydd yr Ysbryd Glân a’i nerth, a’r un fydd yr Efengyl a ffordd y Bywyd.  Yr un fuont erioed; yr un fyddant am byth.  Dyna sy’n rhoi cysur a gobaith i ni er gwaethaf pob newid ac ansicrwydd, ac er gwaethaf ein holl feiau a’n gwendidau hefyd.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 17 Medi, 2017