Dod a mynd

Etholwyd ein Haelodau Senedd am y pum mlynedd nesaf ddydd Iau, a chaiff y Llywodraeth newydd ei ffurfio o fewn y dyddiau nesaf. Penderfynodd rhai o’r Aelodau Senedd beidio ag ail sefyll etholiad a chollodd ambell un ei sedd.  Dychmygaf fod y trigain Aelod, yn cynnwys y rhai a ail etholwyd, ar ben eu digon wedi iddynt gael eu dyrchafu i wasanaethu yn y Senedd.  Mae amryw ohonynt yn edrych ymlaen at ddyrchafiad pellach i swyddi yng Nghabinet y Llywodraeth newydd.

Caiff y penodiadau hynny eu gwneud yr wythnos hon mae’n debyg, a does ond gobeithio a gweddïo y bydd y Llywodraeth a’r Senedd newydd yn gwasanaethu er lles pobl Cymru yn effeithiol a theg a chyfiawn.

Dyrchafiad arall a gaiff sylw’r Eglwys ddydd Iau ar Ddydd y Dyrchafael sy’n dwyn i gof Esgyniad yr Arglwydd Iesu Grist i ogoniant y nefoedd.  Ddeugain niwrnod wedi ei Atgyfodiad, gadawodd Iesu ei ddisgyblion.  Ni fyddai mwyach yn ymddangos iddynt fel y gwnaethai sawl gwaith wedi’r Atgyfodiad.  Yng ngŵydd y disgyblion, codwyd ef oddi ar y ddaear a’i gipio o’u golwg mewn cwmwl, yn arwydd sicr iddynt ei fod yn esgyn i’r nefoedd at Dduw.  Dyna gadarnhad pellach fod ei ddioddefaint trosom ar Galfaria wedi bodloni Duw’n llawn. 

Ni chaiff yr Esgyniad hanner cymaint o sylw ag a gaiff rhai o ddigwyddiadau eraill bywyd Iesu.  O feddwl am yr holl sylw a roddwn i ddyfodiad Iesu Grist i’r byd trwy ei eni ym Methlehem, mae’n syfrdanol cyn lleied o sylw a roddir i’w ymadawiad ar Fynydd yr Olewydd, yng nghyffiniau Bethania.  Mae’r ddau ddigwyddiad yn perthyn i’w gilydd: y naill yn dangos sut y daeth Iesu o’r nefoedd i’r ddaear pan wnaed y Gair yn gnawd, a’r llall yn dangos sut y dychwelodd i’r nefoedd yn y cnawd dynol hwnnw.

A bod yn deg, mae’n hawdd iawn gweld pam fod stori’r Geni yn fwy poblogaidd na stori’r Esgyniad.  Mae’r Testament Newydd yn rhoi llawer mwy o sylw i’r hyn a ddigwyddodd ym Methlehem.  Ond er pwysiced yr hyn a ddywedir am y beichiogi gwyrthiol a geni Iesu yn fab i Mair, ni ddylid anwybyddu’r Esgyniad.  Nid yw ymadawiad Iesu’n fwy nac yn llai rhyfeddol na’i ddyfodiad: daeth Mab Duw o’r nef i’r ddaear, a gadawodd Mab Duw’r byd a dychwelyd i’r nef.  Mae’n hanfodol ein bod yn rhoi sylw i’r Esgyniad: y mae’n rhaid wrtho gan nad yw’r Stori yn gyflawn hebddo.  Daeth Iesu yn faban a thyfu yn blentyn ac yn ŵr ifanc. Cyflawnodd y gwaith a osodwyd ar ei gyfer gan Dduw ei Dad.  Bu farw. Claddwyd ef a daeth yn ôl yn fyw.  Ond beth ddigwyddodd wedyn?  Yr Esgyniad sy’n dangos i ni ei fod wedi mynd yn ôl i’r nefoedd ac wedi ei ogoneddu.  Y digwyddiad rhyfeddol hwn sy’n ein sicrhau na fu farw Iesu’r eilwaith ac na ‘ddiflannodd’ o’r Stori ond iddo gael ei ddyrchafu yn hytrach i’w briod le yn nheyrnas Dduw.

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 09 Mai, 2021.

Cudd fy meiau

Pe byddwn yn sgwennu hunangofiant mi wn be fyddai teitl y gyfrol. Does gen i ddim bwriad i wneud dim o’r fath, ac mae’n dda hynny o gofio bod cyfrol yn dwyn y teitl hwnnw wedi ei chyhoeddi ers blynyddoedd.  Adlais o eiriau un o emynau Pantycelyn sydd i deitl cyfrol Pennar Davies, Cudd Fy Meiau.  Does gen i ddim awydd o gwbl i godi’r llen ar fy meiau mawr na mân.  Gyda’r emynydd y dywedaf:

‘Cudd fy meiau rhag y werin,
cudd hwy rhag cyfiawnder ne’;
cofia’r gwaed un waith a gollwyd
ar y croesbren yn fy lle;
yn y dyfnder
bodda’r cyfan sy yno’ i’n fai.’

A chydag ef y diolchaf fod fy meiau innau, trwy dywalltiad gwaed Crist ar groes Calfaria, wedi eu cuddio rhag cyfiawnder nef.

Nid awydd i roi’r argraff fy mod yn well nag ydw i sy’n gwneud i minnau ddeisyf i’m beiau gael eu cuddio rhag eraill ond cywilydd o feddwl y deuai neb i wybod am y cudd-feddyliau a’r gweithredoedd sydd hyd yn oed yn waeth na’r rhai amlwg. Ie, ‘cudd fy meiau rhag y werin a rhag cyfiawnder nef’, ond nid rhagof fi fy hun chwaith.  Pethau i gywilyddio rhagddynt, i fod yn edifar ac i ymddiheuro ac i geisio maddeuant amdanynt ydi’r beiau hyn.  Nid pethau y dymunaf eu harddangos mohonynt, a minnau’n gwybod am y drwg a wnaf ac a wneuthum i bobl eraill ac i enw Duw.

Nid pethau i’w gwadu gennyf yw fy meiau, ac nid eiddof fi’r hawl i’w hesgusodi ac i leihau eu difrifoldeb.  A dyna pam fod Boris Johnson wedi llwyddo i’m cythruddo unwaith eto’r wythnos ddiwethaf.  Dau gwestiwn y bu raid iddo eu hwynebu yn ystod yr wythnos oedd, pwy a dalodd yn wreiddiol am addurno ei fflat yn Stryd Downing ac a ddywedodd y byddai’n well ganddo weld pentwr o gyrff na gorfod gorchymyn trydydd cyfnod clo.

Gwadu iddo ddweud hynny wna’r Prif Weinidog er bod rhai’n fodlon mynd ar eu llw iddo eu dweud.  Mae’n deg nodi bod eraill yn cefnogi’r hyn a ddywed Mr Johnson.  A mynnu ei fod wedi talu am y gwaith a wna, ond heb ateb y cwestiwn pwysicaf, ‘Pwy a dalodd i ddechrau?’ Mi glywn ni ragor am y naill gwestiwn a’r llall.

Beth bynnag y gwir, yr un peth oedd yn fy nghorddi wrth weld Mr Johnson yn gwingo a gwylltio a gwadu oedd ei haeriad parhaus nad yw’r ‘bobl’ yn malio am faterion o’r fath.  Os yw’r Prif Weinidog yn palu celwyddau ac os    dywedodd y geiriau am gyrff y meirw, y mae wedi tramgwyddo a pheri loes fawr i filoedd o bobl.  Pa hawl sydd ganddo i fynnu nad oes neb yn malio am bethau o’r fath?  Nid eiddo’r un ohonom yr hawl i gyfiawnhau ein beiau trwy ddiystyru’r drwg a wnânt i  eraill.  Chawn ni ddim dweud celwydd a brifo a thwyllo’n gilydd, a mynnu nad ots am y cyfan.  Nid ein gwaith ni yw cuddio ein beiau. 

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 02 Mai, 2021.

Llyn

Echnos, wrth gloi’r car y tu allan i’r tŷ mi glywais hogyn ifanc yn dweud wrth ei ffrind fod ei gi wedi ‘neidio i’r môr’.  Doeddwn i ddim yn gwrando’n fusneslyd ar y ddau.  Fedrwn i ddim peidio â chlywed a hwythau o fewn tair llath i mi’r ochr arall i’r ffens. 

Brynhawn ddoe, mi glywais hogyn iau o lawer yn dweud ei fod wedi gwlychu ei ddillad wrth chwarae ‘yn y pwll chwiaid’

Byddai’n dda i’r naill a’r llall wrth wers ddaearyddiaeth go lew.  Sôn am Lyn Padarn oeddent ill dau. Nid yw hwnnw mor eang nac mor ddwfn â’r môr wrth reswm,  ond y mae’n sicr yn fwy o lawer na’r un pwll chwiaid. Yr un peth a welsai’r ddau.  At yr un dŵr y cyfeiriai’r ddau.  Ond roeddent yn dweud rhywbeth gwahanol iawn i’w gilydd amdano. 

Mor rhwydd y daw pobl at yr Efengyl, a gweld pethau gwahanol i’w gilydd.  I rai, mae’r Efengyl fel pwll chwiaid bas, nad oes unrhyw beth arbennig y gellir ei ddweud amdani.  Mae’r sôn am ddyn da yn gwneud a dysgu pethau da’n werthfawr, ond nid Iesu ydi’r unig un a fedr ein dysgu i fod yn garedig a gonest a maddeugar ac ati.  I rai, nid oes ynddi fwy na moesoldeb a ffordd o fyw y mae pobl o grefyddau eraill a phobl nad ydynt yn arddel yr un grefydd yn ymgyrraedd atynt.

I eraill, mae’r Efengyl fel y môr. Mae hi mor eang ac yn cynnwys cymaint o egwyddorion  fel nad oes modd dweud beth yn union yw hi. Cyfiawnder, heddwch, cymod, cariad, gwarchod y Cread, hawliau dynol, goddefgarwch, maddeuant, bwydo’r newynog, lloches i’r digartref a’r alltud, brwydro yn erbyn hiliaeth, gwarchod hawliau: mae’r cyfan mor bwysig, a phwy a feiddia awgrymu beth sy’n haeddu’r sylw mwyaf ar unrhyw adeg?

Ond o feddwl am y ‘pwll chwiaid’ a’r ‘môr’, gallwn ninnau ddweud mai ‘llyn’ ydi’r Efengyl. Nid neges dila a diddim yw hi, ond nid yw chwaith mor eang fel na ellir dweud yn union beth ydyw. Y mae modd ei diffinio, ac mae modd ei chrynhoi.  ’Daeth Crist Iesu i’r byd i achub pechaduriaid’  (1 Timotheus 1:15).  ‘Carodd Duw y byd gymaint nes iddo roi ei Unig Fab, er mwyn i bob un sy’n credu ynddo ef beidio â mynd i ddistryw ond cael bywyd tragwyddol’ (Ioan 3:16).  Yn syml, dyna’r Efengyl: dyma neges gwbl syfrdanol am Dduw yn mynd i’r eithaf er mwyn ennill pobl i Deyrnas Dduw.

Gellir dadlau fod llawer o’r delfrydau a’r egwyddorion a grybwyllwyd uchod yn tarddu o’r Efengyl ac yn bethau y mae pobl sy’n ei chredu yn amcanu i’w gwneud.  Ond nid y pethau hynny yw’r Efengyl.  Y newyddion da am Iesu Grist a’r hyn a wnaeth drosom yw’r Efengyl.  Ac yn hynny o beth, mi allwn ddweud fod yr Efengyl yn fwy cyfyng nag y byddai llawer yn tybio yw hi. 

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 25 Ebrill, 2021.

Yr un gobaith

Anodd os nad amhosibl fyddai i neb yng ngwledydd Prydain fod heb wybod am angladd a gynhaliwyd yn Windsor brynhawn ddoe. Ers ei farwolaeth wythnos i ddydd Gwener bu’r wasg a’r cyfryngau’n llawn o deyrngedau i Ddug Caeredin, ac wedi wythnos gyfan o sylw i drefniadau’r angladd bydd lluniau ac adroddiadau ohono’n sicr yn llenwi’r papurau newydd heddiw ac  yfory.

Ynghyd â’r holl deyrngedau a dalwyd dros y dyddiau diwethaf gan deulu a chydnabod, a dieithriaid na fu iddynt erioed dorri mwy na dau neu dri gair â’r ymadawedig, cafwyd mwy na digon o sylw i helyntion a chydberthynas rhai o aelodau’r teulu brenhinol â’i gilydd. Ond wedi’r angladd, rwy’n dyfalu mai un o’r delweddau a welir ar dudalennau blaen y papurau dros y dyddiau nesaf fydd llun y Frenhines yn eistedd ar ei phen ei hun yn yr angladd er mwyn  sicrhau ei bod hi a phawb arall yn cadw’r pellter angenrheidiol yn unol â’r cyfyngiadau oherwydd Covid-19.

Ac nid oes wadu y bydd yn ddelwedd gref: gwraig sydd ar drothwy ei phen blwydd yn 95 oed yn eistedd ar ei phen ei hun yn angladd ei gŵr wedi 73 mlynedd o briodas. Gallwn ddisgwyl i’r ddelwedd honno gael ei defnyddio’n helaeth dros y misoedd nesaf. Ond beth bynnag a wneir o’r ddelwedd, yr un peth diymwad y mae’n ei ddangos yw bod marwolaeth yn realiti creulon nad oes modd i neb ei osgoi. 

Breintiwyd y Frenhines a’i gŵr â sawl peth a’u gwnaeth yn gwbl wahanol i’r rhelyw ohonom o ran cyfoeth a statws. Breintiwyd hwy hefyd â hir oes ac iechyd da ymhell i’w nawdegau. Nid yw’r fraint honno wedi ei chyfyngu i gyfoethogion wrth gwrs, a diolchwn gyda phawb a freintiwyd mewn ffordd debyg. Ond beth bynnag y breintiau, meidrol ydym, ac ni all yr un ohonom osgoi brath marwolaeth a’i grafangau.

Ond y mae i fonedd a gwreng obaith trwy Grist, a goncrodd angau trwy ei farwolaeth ar Galfaria a’i atgyfodiad. Yn ôl pob tystiolaeth, mae’r Frenhines yn brofiadol o’r gobaith hwnnw trwy ei ffydd bersonol yn yr Arglwydd Iesu. Yn ei galar ac yn wyneb angau, ni all brenhines hyd yn oed ond ymddiried yn addewid Duw am y nefoedd a’r bywyd tragwyddol sydd yn ein haros trwy Iesu Grist.

Y mae’n ddrwg gen i am golled y Frenhines. Rwy’n cydymdeimlo â hi, fel yr wyf yn cydymdeimlo, gobeithio, ag eraill a gollodd anwyliaid.  Fedraf fi ddim rhannu ei phoen a’i galar gan na welais i mo’i gŵr erioed. Ond os gwir a ddeallaf am ffydd y Frenhines yn Iesu Grist, y mae hi a minnau a phawb sy’n credu yn y Gwaredwr yn un â’n gilydd trwyddo Ef.  Ei chysur mawr hi heddiw yw nad ydyw ar ei phen ei hun o gwbl gan ei bod yn rhannu gobaith yr Efengyl â llu o bobl o bob gwlad ac oes. Mae marwolaeth yn elyn i bawb, ond y mae’r fuddugoliaeth sicr drosto hefyd i bawb sy’n credu yn Iesu Grist.

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 18 Ebrill, 2021.

Torcalonnus

Tristwch o’r mwyaf fu gweld dros y dyddiau diwethaf derfysg ar strydoedd Derry a Belfast a threfi eraill yng Ngogledd Iwerddon.  Dair blynedd ar hugain i ddoe yr arwyddwyd Cytundeb Gwener y Groglith.  Mae manylion y Cytundeb yn ddieithr i’r mwyafrif o bobl, ond y mae’n amlwg er hynny mai dyma sail yr heddwch a’r cymod a’r cydweithio a gafwyd yng Ngogledd Iwerddon ers arwyddo’r Cytundeb ar Ebrill 10, 1998.

Wedi dweud hyn, mae pethau ymhell o fod yn berffaith yno. Un prawf amlwg o hynny dros y blynyddoedd fu’r ’wal heddwch’ sy’n gwahanu’r gymuned weriniaethol yn un rhan o Belfast oddi wrth y gymuned unoliaethol. Wedi blynyddoedd o ryfela a lladd, y peth olaf y bu neb call am ei wneud ers 1998 yw unrhyw beth a fyddai’n peryglu’r heddwch a sicrhawyd.

Mae’n debygol nad un rheswm yn unig sydd dros y terfysg presennol.  Ond un rheswm – ac yn dorcalonnus, o bosibl y prif reswm – yw Brexit a’i  oblygiadau.  O fewn y gymuned unoliaethol mae llawer yn ofni’r ffaith fod Brexit wedi gwanhau perthynas Gogledd  Iwerddon â gweddill y Deyrnas Unedig, a’r ofn hwnnw sydd yn rhannol beth bynnag wedi esgor ar drais y dyddiau diwethaf.

Y gwir dristwch yn hyn i gyd yw bod mwy na digon o bobl, o sawl perswâd gwleidyddol, wedi rhybuddio y gallai Brexit niweidio Cytundeb Gwener y Groglith ac ansefydlogi’r sefyllfa yng Ngogledd Iwerddon ond bod Boris Johnson a’i Lywodraeth wedi dewis anwybyddu’r cyfan er mwyn sicrhau’r ddelfryd o ‘ryddhau Prydain’.  Drwy holl saga Brexit, anodd fu peidio â meddwl nad yw’r bobl hyn yn malio dim beth a ddigwydd yn Iwerddon.  Mae’n annhebygol iawn y gwelwn yr un ohonynt yn ddigon dewr i ystyried y posibilrwydd y gall fod a wnelo Brexit unrhyw beth â’r hyn a welwyd y nosweithiau diwethaf hyn.

Am flynyddoedd, bu heddwch yng Ngogledd Iwerddon yn destun gweddi gan Gristnogion yng Nghymru ac ar draws y byd.  Mae’r hyn a welwyd ers deng niwrnod a mwy yn ysgogiad i ni weddïo o’r newydd na fydd pethau’n gwaethygu ond yr adferir heddwch a threfn yno ar unwaith.  Gweddïwn y bydd gwleidyddion ac arweinwyr o fewn y gwahanol gymunedau’n gwneud pob ymdrech i sicrhau cymod a heddwch.  Gweddïwn y daw diwedd i’r terfysg cyn bod rhagor yn cael eu hanafu a chyn i neb gael ei ladd.

Cyn gadael y Pasg, cofiwn gytundeb arall, gwell a mwy, sy’n gysylltiedig â’r Groglith: cytundeb a sicrhaodd, trwy farwolaeth ac atgyfodiad Iesu Grist, heddwch rhwng Duw a phawb sy’n credu yn y Crist hwnnw. Dyma gytundeb sicr na fydd yn methu byth am mai cytundeb a wnaed o un ochr ydyw.  Duw a’i sicrhaodd.  Nid oedd a wnelom ni a’i sefydlu ac ni allwn ei ddileu, ond gallwn trwy ras elwa arno wrth gael ein cymodi â’r Duw Byw.

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 11 Ebrill, 2021.