Yn y ras

Mai 19, 2019

Tua’r adeg hon o’r flwyddyn yr arferid cynnal y Diwrnod Chwaraeon yn Ysgol Brynrefail.  Wyddwn i ddim ar y pryd, ond mi ddaeth yr uchafbwynt i mi yn fy mlwyddyn gyntaf pan enillais naid hir y lower juniors.   Roedd y naid o 13 troedfedd 8½ modfedd yn ‘record’ ar y pryd! Ar i wared aeth pethau wedyn, gan gychwyn yn Chwaraeon y Sir yr haf hwnnw pan ddeallais fod hogia bach ysgolion eraill Sir Gaernarfon yn neidio o leiaf droedfedd ymhellach na hynny!

Ar gae Nantporth, sef cae pêl droed Bangor erbyn hyn, yr oedd Chwaraeon y Sir bryd hynny. Os cofiaf yn iawn, fûm i ddim yno am ddwy neu dair blynedd wedi hynny, nes dyfod dydd y ‘ras fawr’, yr 800 medr i fechgyn ‘oed canol’. Roedd 800 medr (ynteu 880 llath oedd o tybed?) bron i dair gwaith o amgylch y trac ac yn fwy na digon pell i bawb arall fy ngadael ar ôl. Ac felly, er mwyn osgoi’r fath embaras, mi benderfynais redeg mor gyflym ag y gallwn o’r cychwyn cyntaf rhag bod ymhell ar ei hôl hi cyn gorffen y lap gyntaf. Er syndod mawr, roeddwn ar y blaen ar ddiwedd y lap gyntaf a’r ail, a dal ar y blaen lai na chanllath o’r llinell derfyn. Wn i ddim beth ddigwyddodd nesaf, ai cyffroi gormod, diffygio’n lân ynteu dim ond baglu, ond ar fy hyd ar lawr yr oeddwn wrth i bawb redeg heibio i mi. Diwedd ras a diwedd gyrfa.

Ond daeth ras arall, nid ar drac ond (yng ngeiriau’r emynydd J T Job) ar ’yrfa bywyd yn y byd’.  A blynyddoedd yn ddiweddarach mae’r ras honno’n parhau i mi. Rwyf wedi baglu fwy nag unwaith yn y ras hon hefyd, ond trwy nerth Duw rwy’n dal ynddi ac yn cofio geiriau’r Llythyr at yr Hebreaid: ‘Gan fod cymaint torf o dystion o’n cwmpas, gadewch i ninnau fwrw ymaith bob rhwystr, a’r pechod sy’n ein maglu mor rhwydd, a rhedeg yr yrfa sydd o’n blaen heb ddiffygio, gan gadw ein golwg ar Iesu, awdur a pherffeithydd ffydd’ (12:1-2). Mae’r geiriau hyn yn f’atgoffa o’r angen i roi heibio’r pethau sy’n fy rhwystro rhag byw i Grist, yn arbennig y pechodau amlwg yr wyf yn dueddol o’u cyflawni. Maent hefyd yn dangos yr angen i gadw fy ngolwg bob dydd ar Iesu Grist sy’n rhoi nerth a gras a ffydd i ddal ati i’w ddilyn ac i’w anrhydeddu â’m bywyd.

Mwyaf yn y byd yr arhosaf yn y ras, mwyaf ymwybodol wyf o’r ffaith fy mod yn diffygio a baglu os nad yw fy ngolwg ar Iesu Grist. Mae’r adnod yn f’annog i edrych ar Iesu ac i ddibynnu arno, yr un sy’n rhoi ffydd i mi a’r un sy’n cryfhau ac yn perffeithio’r ffydd honno. Ond nid yr adnod yn unig chwaith, gan fod yna hefyd ‘dorf o dystion’ sydd yn f’annog i ddal ati heb ddiffygio. Y dorf honno yw’r bobl a ddilynodd Grist o’m blaen. Yn eu plith y mae’r credinwyr y ceir eu hanes yn Y Beibl a Christnogion yr oesoedd â’u ffydd a’u cred. Yn eu plith hefyd y mae’r bobl dduwiol y cefais i’r fraint o’u hadnabod dros y blynyddoedd. Trwy ffydd, fe’u clywaf hwythau’n fy sicrhau o werth dal i redeg yr yrfa hon.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 19 Mai, 2019

Advertisements

Prydain Fach

Mai 12, 2019

‘Gwlad fechan iawn mewn byd mawr ydi Prydain.’  Wedi deg o’r gloch neithiwr y clywais hynny ar y radio. (Oedd, roedd hi mor hwyr â hynny arnaf yn meddwl am rywbeth i’w ddweud yn Gronyn heddiw!) Yn y Saesneg gwreiddiol, y geiriau oedd, ‘Britain is a tiny country in a big world’.  Ie, ‘a tiny country’.

A phwy feddyliech ddywedodd y fath beth? Rhywun o ben draw’r byd? Rhywun o un o’r gwledydd ‘mawr’? Rhywun sy’n wrthwynebus i’r holl syniad o Brydeindod?  Y syndod mawr oedd mai cynrychiolydd UKIP, Plaid Annibyniaeth y Deyrnas Unedig, a ddywedodd y geiriau.  Dyma’r blaid sydd dros y blynyddoedd wedi clodfori a dyrchafu ‘Prydain Fawr’ fel un o wledydd cyfoethocaf y byd; y blaid sy’n mynnu bod Prydain yn ddigon cryf a phwerus i ffynnu ac i arwain gweddill y byd. Sawl gwaith y clywyd cynrychiolwyr y blaid hon yn bytheirio yn erbyn unrhyw un a oedd yn eu tyb hwy’n bychanu Prydain ac yn siarad yn ddifrïol amdani? Ond neithiwr, i un o gynrychiolwyr UKIP, nid oedd y  Brydain hon ond gwlad fechan wan; ‘a tiny country’, a dim mwy.

A beth feddyliech a barodd i ddyn UKIP o bawb ddweud y fath beth?   Yn syml iawn, Newid Hinsawdd. Ymateb i gwestiwn ynghylch yr hyn y gall   Prydain ei wneud er mwyn ymateb i’r argyfwng Newid Hinsawdd oedd o.  Roedd o fwy neu lai’n dweud na all Prydain wneud dim o gwbl am nad yw ond gwlad fach iawn.  Beth all un tiny country wan ei wneud?

Gwn fod cyd-destun penodol i’r hyn a ddywedodd y dyn hwn neithiwr. Ond os yw Prydain mor bwerus ag y mae UKIP yn honni, oni fedr ddylanwadu ar wledydd mwy na hi ei hun mewn meysydd fel Newid Hinsawdd?

Ond anghofiwch y wleidyddiaeth y tu cefn i’r geiriau.  Ac anghofiwch UKIP.  Sylwch yn hytrach mor rhwydd yw dweud pethau gwahanol pan yw’n ein siwtio i wneud hynny. Gweniaith; rhagrith; hanner stori; celu’r gwir neu hyd yn oed gelwydd noeth: mor rhwydd y daw’r pethau hyn i’n baglu wrth i ninnau ddweud beth bynnag sy’n ein siwtio ar wahanol adegau ac mewn gwahanol amgylchiadau.

Yr un na ellid ei gyhuddo o’r un o’r pethau hyn yw’r Arglwydd Iesu Grist. Mynnai ef gyhoeddi’r gwir ym mhob sefyllfa ac wrth bwy bynnag yr oedd yn eu cyfarch. Ni newidiai ei neges, ac nid ataliai rhag dweud pethau pan wyddai na fyddai croeso i’w eiriau. Mynnai ddweud y gwir wrth bawb, beth bynnag a olygai hynny iddo ef ei hun.  Bod yn debyg i Iesu yw’r nod i ninnau os ydym yn credu ynddo. Ac un ffordd o fod yn debyg iddo yw ymatal rhag dweud pethau dim ond am ei bod yn ein siwtio ni i’w dweud: ymatal rhag dweud llai na’r gwir er mwyn cael yr hyn a dybiwn ni sy’n fywyd rhwydd a didrafferth.  I fod felly, mae arnom angen gras a nerth Duw.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 12 Mai, 2019


Cyfrinair

Mai 5, 2019

Mi ges i drafferth tanio’r cyfrifiadur heno. Doedd dim byd yn bod arno. Ond fedrwn i yn fy myw â datgloi’r sgrin agoriadol. Doedd y peiriant ddim yn derbyn y cyfrinair yr oeddwn yn ei deipio’n ofalus.  Mi rois ail a thrydydd cynnig arni, a mwy  na hynny eto, gan ofalu nad oeddwn yn camdeipio’r un llythyren. Ond yr un oedd y stori bob tro: ‘cyfrinair anghywir’ – a minnau’n gwybod yn iawn ei fod yn gywir! Yn gam neu gymwys, yr un cyfrinair sydd ar waith ers talwm: mae’n haws felly gan fod pawb yn ei dro’n mynd at y cyfrifiadur hwn.

Mi ddechreuais amau fy hun; a dechrau meddwl mod i’n defnyddio’r cyfrinair anghywir. Ond fedrwn i ddim meddwl beth allai’r un cywir fod. Felly, doedd dim i’w wneud ond galw am help. “Aled! Be di cyfrinair y peiriant ’ma?”

Wedi cael yr ateb, mi sylweddolais fy mod wedi ceisio datgloi’r sgrin gyda chyfrinair fy negeseuon e-bost. Rwy’n defnyddio’r ddau sawl gwaith y dydd, bob dydd ers blynyddoedd. Ond am ryw reswm heno, mi oedd y cyfrinair cyntaf wedi mynd yn gwbl angof. 

Mae’n debyg fy mod yn defnyddio’r cyfrinair heb feddwl amdano gan mor gyfarwydd ydyw. Ond unwaith yr oedd rhaid meddwl, roeddwn ar goll ac yn methu’n glir â’i gofio. Fedrwn ni fod mor gyfarwydd â phethau eraill fel ein bod yn eu gwneud hwy hefyd bron yn ddifeddwl?  Sawl gwaith, wrth adael y tŷ, y bu raid i chi droi nôl er mwyn gwneud yn siŵr eich bod wedi cloi’r drws am nad oedd gennych gof o wneud hynny?  Sawl gwaith, wrth deithio mewn car, yr aethoch drwy ddau bentref neu dri heb gofio i chi wneud hynny? 

Mor gyfarwydd ydym hefyd â chadw oedfa fel bod modd gwneud hynny hefyd yn ddifeddwl ar brydiau. Bron nad oes raid i ni feddwl o gwbl am yr hyn a wnawn gan ein bod wedi hen arfer â dod ynghyd i oedfa. Ond beth yn union a wnawn? Dod i’r capel? Cefnogi’r gwaith? Cynnal traddodiad? Gwarchod treftadaeth? Gwrando ar bregeth?  

Yng nghanol y cyfan, a oes perygl i ni anghofio’r prif ddiben?  Oes posib i ni golli golwg ar y ffaith mai addoli Duw sydd wraidd y cyfan a wnawn yn ei hoedfaon? Un o’r peryglon mwyaf sy’n wynebu pob cynulleidfa o bobl Dduw yw’r posibilrwydd o fynd trwy’r mosiwns: canu emynau, darllen y Gair, dweud gweddïau, traddodi a gwrando pregethau, ond gwneud y cyfan rywsut yn beirianyddol. Gwneud o arferiad heb wir feddwl beth a wnawn na pham y gwnawn y cyfan.

Arhoswn. Ystyriwn. A gweddïwn am y gras i addoli Duw trwy’r cyfan a wnawn yn ein hoedfaon, heddiw a phob amser. Ond nid yn unig yn ein hoedfaon chwaith.  Gweddïwn am nerth a gras i ogoneddu Duw ym mhopeth a wnawn bob dydd.  Dyna, wedi’r cyfan, holl bwrpas ein bod.    

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 05 Mai, 2019


Sul Quasimodo

Ebrill 27, 2019

Dau neu dri enw sydd gan y mwyafrif ohonom.  Mae gan eraill bedwar, ac ambell un fwy na hynny.  Mae gan y Sul cyntaf wedi’r Pasg fwy o enwau nag a feddyliais i. Glywsoch chi alw’r diwrnod hwn yn Wython y Pasg neu Ddydd Octaf y Pasg; Pasg Bach neu Basg Bychan; Pasg Gwyn; Sul Thomas; Sul Adnewyddiad; neu hyd yn oed Sul Quasimodo? Defnyddir y gwahanol enwau gan wahanol draddodiadau’r Eglwys Gristnogol, megis yr Eglwys Babyddol neu Eglwys Uniongred y Dwyrain. Ond o fewn y traddodiad Protestannaidd y perthynwn ni iddo, ac yn arbennig draddodiad anghydffurfiol ein capeli, mae’r cyfan yn ddieithr. 

Yr unig un o’r enwau hyn a ddeallaf yn ddidrafferth yw ‘Sul Thomas’ gan mai cyfeiriad ydyw at Thomas yn gweld Iesu wythnos wedi atgyfodiad Iesu (Ioan 20:24–29). Am ryw reswm, doedd Thomas ddim efo’r disgyblion eraill pan ddaeth Iesu atynt nos Sul y Pasg; a phan ddywedwyd wrtho eu bod wedi ei weld, gwrthododd Thomas â chredu. Mynnodd na fyddai’n credu fod Iesu’n fyw os na chai weld ôl yr hoelion yn ei ddwylo, a hyd yn oed roi ei fys yn yr olion hynny.  Ymhen yr wythnos, felly, daeth Iesu atynt eto, a’r tro hwn roedd Thomas yno hefyd.  Ac er i Iesu ei wahodd i roi ei fys yn ôl yr hoelion ni ddywedir ei fod wedi gwneud hynny. Roedd gweld Iesu’n ddigon i Thomas gredu ei fod yn fyw.  Un o’r pethau mwyaf cofiadwy o’r hanes hwn am yr amheuwr Thomas yw geiriau Iesu Grist, ‘Ai am i ti fy ngweld i yr wyt ti wedi credu?Gwyn eu byd y rhai a gredodd heb iddynt weld’ (adnod 29). Wrth ddweud hyn, roedd Iesu’n cyfeirio at y miliynau o bobl dros  y canrifoedd a ddeuai i gredu ynddo er na fyddent yn ei weld â’u llygaid naturiol. Ond trwy ras Duw, byddent yn ei weld trwy ffydd ac yn credu’r hyn a ddywed Y Beibl am ei fywyd, ei farwolaeth, ei atgyfodiad, ei esgyniad a’i ailddyfodiad. 

Ond beth am yr enwau eraill? Un peth a ddangosant yw bod dathliadau’r Pasg, i rai traddodiadau eglwysig, yn para mwy nag un dydd. ‘Wython (neu Octaf) y Pasg’ yw’r wyth niwrnod o Sul y Pasg hyd y Sul canlynol; a ‘Dydd Octaf y Pasg’ yw’r Sul hwnnw, y Sul wedi’r Pasg. Mae rhai traddodiadau ac eglwysi Cristnogol yn dathlu’r Pasg dros wythnos gyfan. Sul y Pasg yw dydd atgyfodiad Iesu wrth gwrs, ond rhoddwyd yr enw ‘Pasg Bach’ i’r Sul dilynol sy’n cloi’r dathliadau.

Ond ‘Sul Quasimodo’? Geiriau cyntaf gweddi agoriadol gwasanaeth Lladin ar gyfer y Sul hwn oedd: ‘Quasi modo geniti infantes’ (‘Fel babanod newydd eu geni’, 1 Pedr 2:2). Ystyr ‘quasi modo’ felly yw ‘fel’ neu ‘mewn modd tebyg’. Roedd ‘Sul Quasimodo’ yn bod cyn y cymeriad ffuglennol o’r un enw yn nofel Victor Hugo am y Dyn Crwbi o Notre Dame.  Yn y nofel, dywedir i’r enw gael ei roi iddo un ai am iddo gael ei ganfod ar y Sul arbennig hwn, neu am ei fod ‘fel’ neu ‘bron â bod’ yn ddyn.    

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 28 Ebrill, 2019


Notre Dame

Ebrill 21, 2019

Caiff Cadeirlan Notre Dame ym Mharis ei hail godi. Er gwaetha’r fflamau a ysodd do’r adeilad nos Lun mae hyn eisoes yn amlwg. Drannoeth y tân, cafwyd addewidion am gannoedd o filiynau o ewros at y gost o’i adfer.

Wrth i’r Gadeirlan losgi clywyd pobl ar y teledu a’r radio yn dweud mor drist oedd gweld hyn yn digwydd yn ystod Wythnos y Pasg. Does yna ddim amser addas i Gadeirlan ysblennydd gael ei difrodi wrth gwrs. Ond o bob wythnos, fel y dywedodd mwy nag un nos Lun, yr oedd Wythnos y Pasg yn atgoffa pobl, yng nghanol y tristwch i gyd, mai neges o obaith sydd gan yr Eglwys Gristnogol. Cafwyd sawl cyfeiriad at yr atgyfodiad a’r bywyd newydd y mae’r Pasg yn ei gyhoeddi. I lawer o bobl, yr oedd hynny’n sail dros gredu y cyfyd Notre Dame eto.

Does wybod beth fydd cost adfer y Gadeirlan. Ac er i’r Arlywydd Macron sôn am bum mlynedd does wybod pryd y cwblheir y gwaith. Mae Notre Dame yn sefyll o hyd, ac fe gaiff ei hadfer. Bydd angen penseiri a pheirianwyr a chrefftwyr o bob math; ac fe ddaw rhai ohonynt o bosibl o bob cwr o’r byd.  A rhyw ddydd, daw’r torfeydd unwaith eto i ryfeddu at ysblander y Gadeirlan; oherwydd wedi’r ail gynllunio manwl a’r ail greu celfydd, Notre Dame fydd hi o hyd, er nad yn union fel o’r blaen.

Yn y cyfamser, ar Sul y Pasg heddiw caiff Cristnogion Paris a’r byd ddathlu atgyfodiad Iesu Grist, a oedd yn fwy o wyrth nag adfer yr un gadeirlan. Mae adfer Notre Dame yn dasg enfawr, ond oherwydd y doniau a roed i wahanol bobl nid yw’n dasg amhosibl. Ond  dathlu’r amhosibl a wnawn ni ar Sul y Pasg. Croeshoeliwyd Iesu Grist. Claddwyd ef. Yr oedd yn amhosibl iddo ddod o’i fedd. Yr oedd wedi marw. Ond digwyddodd yr amhosibl.  

Yr un peth na all pobl ei wneud yw dod nôl yn fyw. Mae marwolaeth mor derfynol. Ond bu farw Iesu, a bore’r trydydd dydd wedi hynny roedd yn fyw. Mewn amrant, hyd y gwyddom, daeth yn ôl yn fyw a gadael ei fedd. A’r un ydoedd â chynt. Yr un corff oedd ganddo; roedd ôl yr hoelion yn ei fysedd yn brawf o hynny.  Ac eto roedd ei gorff yn wahanol mewn rhyw ffordd; gallai ymddangos yng nghanol ei ddisgyblion a diflannu o’u golwg.  Ond yr un person ag o’r blaen; yr un Iesu, yn yr un corff.  

O weld y lluniau cyntaf o du mewn i’r Gadeirlan yn hwyr nos Lun, y peth mwyaf trawiadol oedd bod y groes uwchben yr allor wedi goroesi. Roedd yn disgleirio yn nhywyllwch cangell yr eglwys, ac yn symbol trawiadol fod Croes Crist yn ganolog i holl obaith y Ffydd Gristnogol. Croes a bedd gwag; marwolaeth ac atgyfodiad Iesu Grist yw sail Cristnogion dros gredu y cyfyd eu cyrff marwol hwythau rhyw ddydd fel y byddant, enaid a chorff, gyda Duw am byth. A dyna ryfeddod mwy o lawer nag adfer hyd yn oed y gwychaf o gadeirlannau’r byd. 

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Sul y Pasg, 21 Ebrill, 2019


Dydd Gwener y Groglith

Ebrill 18, 2019

Oedfa Gymun

yn Capel Coch, Llanberis

am 10.00 o’r gloch

ddydd Gwener y Groglith, Ebrill 19

Croeso cynnes


Cynllun Duw

Ebrill 14, 2019

Mae Senedd San Steffan wedi torri dros y Pasg.  Bydd yn ail ymgynnull wythnos i ddydd Mawrth, sy’n golygu y dylem glywed llai dros yr wythnos nesaf am y pwnc sydd wedi hawlio’r sylw ers o leiaf dair blynedd. A chan fod yr Undeb Ewropeaidd wedi cytuno i Lywodraeth y Deyrnas Unedig gael hyd at ddiwedd mis Hydref i ddatrys pethau, mae’n bosibl y caiff Brexit lai o sylw am sbel.

Mae Brexit yn llanast llwyr. Ac un rheswm amlwg am hynny yw’r diffyg paratoi a fu ar ei gyfer.  Nid oedd Llywodraeth David Cameron na phleidwyr Brexit wedi llunio unrhyw fath o gynllun ar gyfer gadael yr Undeb Ewropeaidd. Mae hynny’n amlwg ers y Refferendwm a gynhaliwyd ym mis Mehefin 2016; a byth ers hynny bu’r Llywodraeth yn ceisio llunio rhyw fath o gynllun a fyddai’n dderbyniol i’w phlaid ei hun ac i’r Undeb Ewropeaidd ac i’r Senedd yn San Steffan. Hyd yma, ni lwyddodd i lunio’r cynllun hwnnw. 

Ar drothwy’r Pasg, mor wych yw cofio fod gan Dduw gynllun clir ar gyfer gwaredu ei bobl.  Roedd y cynllun hwn ym meddwl Duw erioed.  Y rhyfeddod mwyaf yw bod Duw wedi cynllunio ac wedi bwriadu anfon ei Fab i’r byd yn Waredwr i bechaduriaid cyn bod byd, cyn bod dyn, a chyn bod pechod.  Nid ymateb i argyfwng a wnaeth Duw; nid chwilio am ateb i broblem pechod wrth iddo weld pobl yn cyflawni pob math o bechodau a wnaeth.  Ei fwriad erioed oedd y deuai ei Fab yn Waredwr i ni. 

Stori gwireddu’r cynllun hwn a geir yn Y Beibl drwyddo draw.  Ceir addewid cynnar yn Llyfr Genesis at Waredwr, sef ‘had y wraig’ a fyddai’n sigo pen y diafol. Ac wedi hynny, mae’r cyfan a ddywedir am Dduw yn galw cenedl arbennig yn bobl benodol iddo’i hun, gan ddelio â hi yn ei ffyddlondeb a’i hanffyddlondeb, yn ein harwain at ddyfodiad Iesu Grist i’r byd.

Yr oedd ym mwriad Duw erioed i roi ei Fab yn Waredwr i ni. Roedd y cyfan wedi ei gynllunio ganddo, ac ni allai dim na neb atal Duw rhag cyflawni’r hyn yr oedd wedi ei fwriadu.  Mae’r cynllun hwn i’w weld yn glir yn stori’r Pasg gan fod cynifer o’r digwyddiadau wedi eu rhagweld a’u rhagfynegi yn yr Hen Destament. 

Un enghraifft o hynny yw’r hanes am Iesu’n marchogaeth i Jerwsalem ar Sul y Blodau ar ddechrau Wythnos Fawr y Pasg.  Mor annisgwyl oedd gweld brenin ar gefn asyn; ac eto yr oedd yr union beth wedi ei ragfynegi gan un o broffwydi’r Hen Destament: ’Wele dy frenin yn dod atat â buddugoliaeth a  gwaredigaeth, yn ostyngedig ac yn marchogaeth ar asyn, ar ebol, llwdn asen’ (Sechareia 9:9). 

Ar Sul y Blodau, cyhoeddwn mai Crist yw’r Brenin sydd wedi ei dlodi ei hun trwy ddod i wasanaethu. A dathlwn y ffaith syml fod cynllun Duw wedi ei gyflawni, a bod i bawb sy’n ymddiried yn y Brenin a’i waith achubol fywyd yn ei holl lawnder.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Sul y Blodau, 14 Ebrill, 2019