Potes Potus

Hydref 13, 2019

Mae’r ddau’n ddigon tebyg i’w gilydd: dim ond un llythyren o wahaniaeth sydd rhwng y ddau air. Math o gawl ydi potes; ystyr arall iddo yw llanast. Mae’r syniad o ‘wneud cawl o bethau’ yn cyplysu’r ddau ystyr. Digon tebyg yw ystyr potus, er nad gair Cymraeg mo hwnnw.  A dweud y gwir, nid gair mohono ond acronym. POTUS ydi ‘President Of The United States’; ac mae deiliad presennol y swydd yn gryn arbenigwr ar gawlio a gwneud llanast.

Byddai’r mwyafrif ohonom yn barod i gydnabod mai anodd yw deall holl gymhlethdod  y Dwyrain Canol. Ond mae rhai pethau’n ymddangos yn syml: bod yn ffrindiau efo’ch ffrindiau, er enghraifft. Ers blynyddoedd, y bygythiad mawr heb os, yn ôl gwledydd y Gorllewin, fu ISIS neu Daesh. Y canfyddiad bellach yw bod y gelyn hwnnw wedi ei drechu, gyda miloedd lawer o’i filwyr yn garcharorion yng Ngogledd Syria.  Chwaraeodd y Cwrdiaid ran amlwg yn y frwydr yn erbyn ISIS, a hwy sy’n gyfrifol am warchod y milwyr hynny. 

Yr wythnos ddiwethaf, penderfynodd yr Arlywydd Trump dynnu milwyr ei wlad o Ogledd Syria, gan agor y drws i’r Arlywydd Erdogan o Dwrci anfon ei luoedd dros y ffin i Syria i ymosod ar y Cwrdiaid. Dechreuwyd yr ymosodiad hwnnw ganol yr wythnos ddiwethaf, a does wybod beth a ddigwydd i filoedd o Gwrdiaid. Does wybod chwaith beth a ddaw o filwyr ISIS; mae’n bosibl y cant eu rhyddhau, un ai am na fydd modd i’r Cwrdiaid ddal i’w gwarchod wrth iddynt eu hamddiffyn eu hunain rhag lluoedd Twrci, neu am y byddant yn penderfynu eu rhyddhau.  

Tra oedd milwyr yr Unol Daleithiau yno, roedd gobaith na fyddai Erdogan yn ymosod ar y Cwrdiaid. Ond fel y byddwn yn taflu pethau pan na fydd gennym ddefnydd pellach iddynt, mae Mr Trump wedi taflu’r Cwrdiaid o’r neilltu am ei fod o’r farn eu bod wedi gwneud eu rhan, ac nad oes eu hangen mwy. Sôn am wneud llanast!  Nid yn unig y mae’n peryglu’r Cwrdiaid yn Syria, ond y mae hefyd yn ei gwneud yn debygol y bydd milwyr ISIS yn cael eu rhyddhau ac yn ailffurfio’n fyddin fwy peryglus nag erioed.

Gwyliwn rhag pob tuedd i ddefnyddio pobl i’n dibenion ein hunain. Gallwn wneud hynny trwy fynnu eu sylw a’u hamser a’u cefnogaeth pan fo’n ein siwtio ni i wneud hynny gan anghofio popeth amdanynt pan fo hynny wedyn yr un mor gyfleus i ni. Mor wahanol i hyn yw’r cariad a’r gofal am eraill y mae Iesu Grist yn ei ofyn gennym. Yn union fel y byddai Iesu’n ymroi bob amser i ofalu am eraill a’u helpu, beth bynnag y gofynion arno, mae’n galw arnom ninnau i garu ac i ofalu yn ôl angen pobl, ac nid yn ôl ein mympwy a’n cyfleustra ein hunain.  Gwyliwn hefyd rhag y perygl i ni’r un modd ddefnyddio’r eglwys, a hyd yn oed Dduw ei hun, i’n dibenion ein hunain, gan dybio y medrwn eu rhoi hwythau hefyd heibio pan na fydd yn ein siwtio i wneud gormod o gyfrif ohonynt.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 13 Hydref, 2019

Advertisements

Tode am Kreuze

Hydref 6, 2019

Er war gehorsam bis zum Tode, ja bis zum Tode am Kreuze. Yn amgueddfa’r People’s Palace yn Glasgow y gwelais y geiriau hyn ddechrau’r haf, yn rhan o stori James Riley, un o filwyr y Rhyfel Mawr. Fe’i saethwyd, ond arbedwyd ei fywyd  gan i’r bwled fynd trwy lyfr bychan a tholcio cefn drych siafio ym mhoced frest ei siaced. Roedd twll y bwled yn amlwg yn y llyfr hwnnw oedd yn rhan o’r arddangosfa, ac ar y dudalen agored yr oedd llun â’r geiriau uchod dano. 

Nid dyna’r unig stori o’i bath. Un o Sir Aberteifi oedd Lemuel Thomas Rees, a glwyfwyd yng Ngwlad Belg yn 1917.  Arbedwyd yntau wrth i’r Testament Newydd a oedd yn ei boced fygu ergyd y shrapnel a’i trawodd. Cofnodwyd y waredigaeth ar gân yn fuan wedyn gan gymydog iddo gartref yng Nghenarth:

Ti, Thomas wyt Gristion sancteiddlan,         

’N y Rhyfel ymddygaist yn gall:      

Defnyddiais y peth cysegredig

Yn nodded rhag picell y fall.

Dyrchafwn ein mawl i’r Goruchaf

Am i ti ddychwelyd yn fyw;

Y clod, y gogoniant a’r mawredd

I’r Arglwydd, yr Arglwydd dy Dduw.

Wn i ddim a oedd y bardd yn gywir ai peidio wrth iddo awgrymu fod Thomas wedi defnyddio’r ‘peth cysegredig yn  nodded rhag picell y fall’. Go brin iddo roi’r llyfr yn ei boced yn fwriadol fel math o darian amddiffynnol. Ac eto, gallwn ddeall syniad y bardd fod Gair Duw rywsut wedi gwarchod y milwr ifanc. Ddwy flynedd yn ôl, roedd llun o Destament (neu Feibl o bosib) Thomas ar un o stampiau Swyddfa’r Post i goffau’r Rhyfel Mawr.

Mae’n bosibl bod rhai ohonoch wedi clywed straeon am eraill a arbedwyd mewn amgylchiadau tebyg. Ac fel Mr Rosser o Yet Farm, a gyfansoddodd y pennill uchod, fe welodd pobl yn y straeon hynny ddarlun o Dduw’n gwarchod ei bobl trwy ei Air.   

Ac yn stori James Riley, fedrwn i ddim peidio â gweld darlun neu ddameg o’r Efengyl.  Oherwydd llun o’r Arglwydd Iesu ar ei groes oedd ar dudalen agored y llyfr a welwn yn yr amgueddfa. Roedd y twll a wnaeth y bwled wedi rhwygo hanner pen y gŵr yn y llun.  A’r geiriau Almaeneg dan y llun? Rhan o wythfed adnod ail bennod  y Llythyr at y Philipiaid oedden nhw: ‘…gan fod yn ufudd hyd angau; ie, angau ar groes’. 

Gwnaeth y bwled a glwyfodd James ond a fethodd â’i ladd dwll ym mhen Iesu yn y llun cyn taro’r drych ym mhoced y milwr o Glasgow. Nid mewn llun y clwyfwyd ein Gwaredwr er hynny, ond ar Galfaria. Cafodd ef ei glwyfo a’i ladd er mwyn ein harbed ni rhag colledigaeth ac uffern. Fel dywed yr adnod yn llawn: ‘O’i gael ar ddull dyn, fe’i darostyngodd ei hun, gan fod yn ufudd hyd angau, ie angau ar groes.’ Oherwydd ei gariad wynebodd Iesu, er ein mwyn ac yn ein lle, y tode am kreuze, yr angau ar groes.

Cliciwch yma www.gronyn.org/gronyn i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 06 Hydref, 2019