Hen lamp

Ddechrau’r haf, mi honnais mewn  erthygl mai’r unig beth oedd gennyf yn y Coleg , ar wahân i ddillad a llyfrau a brwsh dannedd oedd radio. Ond doeddwn i ddim yn dweud y gwir. Rwyf newydd gofio am un peth arall a brynais yn weddol gynnar wedi i mi fynd i Fangor, sef lamp ddesg. Wn i ddim a oeddwn yn sylweddoli ar y pryd fod yr Anglepoise yn glasur o lamp ac yn dipyn o eicon yn ei maes.

Wedi’r holl flynyddoedd, mae’r lamp yma o hyd. Cafwyd cyfnodau pan na fu ar waith, ond erbyn hyn mae hi nôl ar y ddesg yn goleuo’r llyfrau a’r papurau a’r cyfrifiadur (a’r llwch, beryg). Nid bod hynny’n syndod mawr chwaith os gwir y sôn am Anglepoise a ganfuwyd mewn awyren o gyfnod yr Ail Ryfel Byd a godwyd o Loch Ness yn 1986. Er i’r awyren blymio i’r llyn ac aros dan y dŵr am dros ddeugain mlynedd, roedd y lamp yn gyfan ac yn dal i weithio.

Does dim dwywaith amdani: mae’r  Anglepoise ynfwy effeithiol na’r lamp hirgoes y bûm yn ei defnyddio cyn i mi osod bwlb newydd yn yr hen lamp.   Mae’n sicr yn haws gweld, ac felly’n haws darllen Y Beibl ar fy nesg yng ngolau’r Anglepoise. Ond mae angen mwy nag eicon o lamp i weld hwnnw’n glir. Un peth ydi gweld y geiriau; peth arall yw eu deall. Mae angen mwy na lamp, a mwy hefyd na gallu ymenyddol a dawn naturiol i wirioneddol ddeall yr hyn a welwn yn y Llyfr hwn.  Mae angen goleuni’r Ysbryd Glân. Gair Duw yw’r Beibl, ac er mwyn i ni ei ddeall yn iawn mae’n rhaid wrth gymorth Duw ei hun. Ac fe ddaw’r cymorth hwnnw trwy’r Ysbryd Glân, sy’n ein taflu ei oleuni ar y Gair i ni. Hebddo, aneglur fydd y Gair, a thywyll fydd ei neges.

Ond mor dueddol y medrwn fod o roi’r lamp ddwyfol heibio. Bu’r Anglepoise yn segur am flynyddoedd maith am nad oeddwn yn ei defnyddio. Mewn cywilydd y mae’n rhaid cyfaddef fy nhuedd yn rhy aml o lawer i ddibynnu ar fy nghrebwyll fy hunan i ddeall geiriau’r Beibl, heb bwyso ar Dduw a heb geisio ei oleuni Ef ar yr hyn a ddarllenwn. Mae’r Ysbryd Glân yr un mor alluog ag erioed i wneud ei waith. Nid yw treigl y canrifoedd wedi pylu ei awydd na lleihau ei allu i oleuo Gair Duw i ni.

Dim ond pwyso botwm oedd angen er mwyn i’r lamp oleuo. Nid felly y mae gyda’r Ysbryd Glân. Nid yw hwnnw’n gorwedd ar silff yn disgwyl i ni gydio ynddo a’i ddefnyddio. Ond y mae wrth law, i ni ei geisio; y mae yno i ni alw arno gan ymbil ar iddo ein helpu trwy daflu ei oleuni ar y Gair.

Os oes unrhyw beth, unrhyw bryd, yn aneglur neu’n annealladwy yn y golofn hon, y peth callaf i’w wneud fyddai gofyn i mi ei egluro gan mai fi a’i sgwennodd. Ac onid gofyn hefyd i Dduw, a roddodd i ni’r Beibl, i oleuo’r Gair hwnnw i ni yw’r peth doethaf y medr neb ohonom ei wneud?

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 27 Medi, 2020

Cyfamod cadarn

“Cytundeb gwych ar gyfer yr holl wlad.” Felly y disgrifiwyd Y Cytundeb Ymadael a arwyddodd Llywodraeth y Deyrnas Unedig a’r Undeb Ewropeaidd ym mis Ionawr eleni. Mae manylion a chymhlethdodau’r Cytundeb hwnnw o bosibl y tu hwn i’r mwyafrif ohonom.  Ond un oedd yn amlwg yn berffaith fodlon arno (gan mai ei eiriau ef a ddyfynnwyd yn y frawddeg agoriadol uchod) oedd Mr Boris Johnson.

Wyth mis yn ddiweddarach, mae Mr Johnson am rwygo’r Cytundeb hwnnw.  Mae cyn-brif weinidogion o’i blaid ei hun yn ogystal á’r Blaid Lafur ymhlith y miloedd sy’n rhybuddio y byddai gwneud hynny’n golygu torri cyfraith ryngwladol a gwneud niwed parhaol i enw da’r Deyrnas Unedig. Ond nid yw Prif Weinidog presennol yn malio dim. 

Anghofiwch gynnwys y Cytundeb am y tro, ac ystyriwch mewn difri resymeg Mr Johnson a’i gyfiawnhad dros wneud hyn. Yr oedd y Cytundeb (ar y wyneb beth bynnag) yn dderbyniol i’r ddwy ochr. Fel arall, fydden nhw ddim wedi ei arwyddo. Dadl Mr Johnson bellach yw bod yna berygl y bydd yr Undeb Ewropeaidd yn cam ddefnyddio a throi’r Cytundeb i’w fantais ei hun. Nid oes awgrym o fwriad i wneud hynny. A pha un bynnag, ddylai hynny ddim bod yn bosibl á’r ddwy ochr wedi cytuno ar ei gynnwys.  Ond am ei fod yn amau (yn gwbl ddi-sail) y bydd yr Undeb Ewropeaidd yn dehongli’r Cytundeb i’w fantais ei hun, mae Mr Johnson wedi penderfynu ei dorri prun bynnag!  Y fath ynfydrwydd! Yn y bôn, mae’n dweud, “Dwi’n ofni na fedrwn ni eu trystio nhw i gadw’r cytundeb; ac felly’r unig beth y medrwn ei wneud ydi’r torri’r cytundeb ein hunain.  Rhag ofn iddyn nhw ei dorri, mi wnawn ni ei chwalu.” A hyn oll yng nghyd-destun sicrhau cytundebau  masnachol ar draws y byd.  A fydd modd i unrhyw wlad ddibynnu ar y cytundebau hynny?

Mor wahanol y ‘cyfamod cadarn Duw’ y soniodd Edward Jones amdano yn ei emyn mawr.  Am y ‘cyfamod rhad, o drefniad Un yn Dri’, meddai: ‘Ni syfl o’i le, nid ie a nage yw’. Neges y Beibl a’r emyn hwn yw bod cytundeb wedi ei sicrhau ynglŷn á’r ffordd at Dduw.  Cyn bod byd, cyn bod dynoliaeth, yr oedd y Tad a’r Mab a’r Ysbryd Glán yn deall ei gilydd i’r dim. Cytunwyd rhyngddynt y byddai’r Tad yn anfon y Mab, ac y deuai yntau i farw dros bobl a fyddai wedi cefnu ar Dduw, ac y byddai’r Ysbryd Glân yn galluogi pobl i gredu yn y Mab a derbyn y bywyd tragwyddol.   Ac ni fu gwyro oddi wrth y cytundeb hwn sy’n aros yn sail i’n gobaith ninnau. Glynodd yr ‘Un yn Dri’ wrtho. Nid amheuodd Duw’r Tad barodrwydd y Mab i wneud ei ran. Nid amheuai’r Mab werth ei roi ei hun yn aberth ar y Groes. Ac nid yw’r Ysbryd yn amau parodrwydd y Tad a’r Mab i dderbyn y rhai y bydd Ef yn eu cymell i gredu. Ac yn sylfaenol i hwn a phob cyfamod arall gwerth ei halen y mae ymddiriedaeth.

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 20 Medi, 2020

Tro ar fyd

Oes, mae llai ohonyn nhw o gwmpas y lle erbyn hyn, ac eto y mae o hyd fwy na digon.  Ac mi fyddan nhw yma am rai wythnosau eto. Mae’n bosib na fyddan nhw’n llwyr ddiflannu hyd yn oed dros fisoedd y gaeaf o gofio iddyn nhw fod yn fwy poblogaidd nag erioed eleni.  Hyd yn ddiweddar, ac o bosibl hyd at yr haf rhyfedd hwn a gawsom oherwydd yr holl gyfyngiadau a fu ar bawb ohonom trwy Covid-19, yr oedd i’r pethau hyn gryn dipyn o statws.  Roedd hynny’n arbennig o wir am y rhai drutaf a mwyaf moethus yn eu plith.  Dros y blynyddoedd, pethau a phobl i genfigennu wrthyn nhw fu’r rhain a’r sawl oedd pia nhw neu’n eu defnyddio.

Ond pa fodd y cwymp y cedyrn? Daeth tro ar fyd. Llwyddodd lleiafrif i wneud dihirod anghymdeithasol o bobl y faniau gwersylla neu’r camper-vans a fu’n ymweld â’n hardal dros fisoedd yr haf.  Roedd y mwyafrif yn talu i aros yn gyfreithlon yn y  meysydd carafanau pwrpasol, ond roedd eraill yn treulio’r nos mewn meysydd parcio a chilfannau a glannau ein llynnoedd. Ac wrth aros yn anghyfreithlon mewn llefydd cwbl anaddas, roedden nhw nid yn unig yn achosi anghyfleustra a llygredd ond yn dod ag anfri ar bawb arall a grwydrai’r ffyrdd yn gyfrifol a chyfreithlon yn y faniau.  Ac yn gwbl annheg, oherwydd ymddygiad y lleiafrif, trodd cymuned barchus y fan wersylla’n niwsans o bobl nad oedd fawr o groeso iddynt. I raddau helaeth, collwyd eu henw da.

Ac mor rhwydd y digwydd peth felly.  Mor rhwydd y gall un weithred neu un gair anghywir ladd cymeriad pobl a difa’n llwyr y parch y bu gan eraill tuag atynt ar hyd y blynyddoedd.  Mae’r byd yn llawn o’r fath ddelwau drylliedig, a thristwch pethau ydi bod y byd yn mwynhau gweld y delwau’n chwalu.

Tristwch o’r mwyaf bob amser yw gweld y fath chwalfa o fewn yr Eglwys ac ym mywydau Cristnogion. Ac mi wyddom nid yn unig fod y peth yn bosibl ond ei fod yn digwydd yn rhy aml.  Oherwydd gall un weithred   greulon neu un gair brwnt wneud     difrod anfesuradwy i dystiolaeth y Cristion o fewn ei deulu a’i gymuned a’i eglwys leol.  Gall Cristnogion a fu am oes yn llachar eu tystiolaeth i’w Gwaredwr wneud drwg mawr i enw Crist trwy ymddwyn mewn ffordd sy’n gwbl anghydnaws â’r Efengyl ac â dysgeidiaeth y Ffydd.  Nid dros nos yr ennill neb barch ac enw da ond dros flynyddoedd o fyw a thystio. Ond y mae modd colli’r cyfan dros nos. Ac nid oes raid wrth weithred amlwg bechadurus i wneud hynny.  Gall y gair neu’r weithred leiaf fod yn ddigon os ydyw, yn fwriadol ai peidio, yn achosi loes i eraill.  Mor ofalus sydd raid bod.  Ac mor eiddgar y dylem fod i geisio bob dydd oddi wrth Dduw y gras a’r nerth a fydd yn ein cadw rhag gwneud a dweud pethau a all wneud difrod mawr nid i’n henw da ni yn gymaint ag i enw sanctaidd yr Arglwydd Dduw ei hun.  

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 13 Medi, 2020

Rhannu poen

Er tegwch â’r Prif Weinidog yn San Steffan mae’n rhaid cydnabod nad ef yn unig sy’n euog o’r peth. Ond y mae Mr Johnson yn dueddol o’i ddweud yn aml iawn; ac fe’i dywedodd eto ddydd Mercher yn Nhŷ’r Cyffredin. Sôn am deuluoedd rhai o’r bobl a fu farw o’r Covid-19 yr oedd wrth iddo ddatgan unwaith eto, ‘Mae pawb ohonom yn teimlo eu poen a’u galar’. Dywedwyd peth tebyg drosodd a throsodd ers i’r afiechyd ei amlygu ei hun, a chlywyd gwleidyddion ac eraill yn datgan ‘ein bod oll yn rhannu eu colled’ neu’n ‘galaru dros bob un a gollwyd’.

Mae pawb yn wahanol. Mae’n bosibl fod geiriau o’r fath yn gysur i rai. Ac os ydynt, pwy wyf fi i ddweud dim?  Ond i lawer, gall geiriau felly fod yn wag iawn, fel y gwyddom yn dda yn wyneb y profedigaethau y mae cyfeillion a chydnabod yn eu hwynebu. A ninnau’n ceisio deall eu cur a’u poen, mae’n rhaid cydnabod yn aml na fedrwn ddechrau gwneud hynny.  Er ceisio cydymdeimlo, dim ond i raddau y medrwn wneud hynny gyda chyfeillion a châr hyd yn oed.  Ac os felly, mae yna berygl gwirioneddol i ni ryfygu wrth honni y medrwn rannu’n llawn yng ngalar pobl ddieithr, na welsom erioed mohonynt, ac nad ydym yn eu hadnabod o gwbl.

Hyd yma, yn ôl gwefan Llywodraeth y Deyrnas Unedig, bu farw dros 40,000 o bobl yng ngwledydd Prydain oherwydd y Covid-19, er bod yr ONS (Swyddfa’r Ystadegau  Cenedlaethol) yn nodi dros 50,000 o farwolaethau. Gyda phob parch i Mr Johnson a phawb arall y mae’r fath eiriau’n llifo’n rhwydd o’u cegau, oes yna unrhyw un ohonom wedi gwirioneddol alaru dros bob un o’r bobl a fu farw?  Pob un o’r deugain neu’r hanner can mil?

O bosib ein bod wedi gofidio, ond y mae byd o wahaniaeth rhwng hynny a galaru a rhannu poen a cholled pobl eraill. Onid y gwir ydi ei bod yn anodd os nad amhosibl i ni wneud hynny? Mae yna rywbeth mor eithriadol o unig am alar, fel ei bod yn anodd iawn hyd yn oed i bobl sydd wedi profi colled debyg fedru deall a rhannu’r boen y mae unigolyn yn ei theimlo yn anterth y brofedigaeth. Sut all na gwleidydd na’r un dieithryn arall rannu’r golled y mae teuluoedd yn ei theimlo o golli rhywun yr oedden nhw’n ei garu a’i anwylo? Ac ar wahân i Covid-19, onid cri ingol cynifer o bobl yn wyneb galar a cholled yw nad oes neb a fedr ddeall maint eu poen?

Gwnawn ein gorau i gydymdeimlo ac i gysuro, ond gwyddom mor annigonol ar brydiau yw ein hymdrechion. Ac ar adegau felly, ni allwn ond cyfeirio pobl at yr Iesu sy’n llawer mwy abl na ni i ymgeleddu a diddanu’r rhai sydd wedi eu clwyfo’n ddwfn gan bob math o saethau mileinig. Ac mor werthfawr yw medru cyfeirio pobl at y Crist a ddywedodd, ‘Dewch ataf fi, bawb sy’n flinedig ac yn llwythog, ac fe roddaf fi orffwystra i chwi’ (Mathew 11:28). 

Cliciwch yma https://gronyn.wordpress.com/gronyn/ i fynd at rifyn diweddaraf Gronyn – Dydd Sul, 06 Medi, 2020

Ambell Salm: Salm 139

Ambell Salm

Diolch yn fawr iawn i Susan Williams, Cynllun Efe, am baratoi’r myfyrdodau hyn ar gyfer Suliau mis Awst pan na fydd Gronyn yn cael ei gyhoeddi. 

Salm 139: 1–16

Meddyliwch am eich ffrind neu ffrindiau gorau. Pam eu bod nhw’n ffrindiau gorau i chi? Beth sy’n gwneud ffrind da?  Beth mae ffrind gorau’n ei wneud?  Ceisiwch restru rhai o nodweddion ffrind da.

Un o’r pethau pwysicaf am ffrind da yw eu bod wastad yno i chi.  Pan fyddwch chi ar ben eich digon ac eisiau rhannu hynny, mae ffrind da yno i chi.  Pan ydych chi’n siomedig, yn drist, yn ofnus, yn bryderus, neu mewn trafferthion, mae yno i chi.

Yn Salm 139, mae’r Salmydd yn rhyfeddu a synnu wrth sôn am y Duw sydd wrth law iddo o hyd. Mae’r un Duw gyda ninnau o hyd.  Does yna’r un lle y medrwch fynd iddo nad yw Duw yno.  Y mae’n holl bresennol.  Mae’n malio amdanoch ac yn eich caru cymaint fel na all dynnu ei lygaid oddi arnoch.  Mor rhyfeddol yw sylweddoli eich bod yn golygu cymaint i Greawdwr y byd.  Nid damwain a hap yw eich bod yma ar y ddaear.  Fe gawsoch eich cynllunio a’ch creu gan Dduw; ac mae ganddo bwrpas a chynllun ar gyfer eich bywyd.  Mae’n eich adnabod ac yn eich caru ac yn gwybod popeth amdanoch.  Mae’n eich adnabod yn well nag yr ydych yn eich adnabod eich hun, ac yn well nag y mae neb arall yn eich adnabod.  Fedrwch chi ddim dianc o’i bresenoldeb; ac yr ydych mor werthfawr yn ei olwg. Mae’n gwylio drosoch; ac mae ganddo feddwl y byd ohonoch.  Tybed sut mae hyn oll yn gwneud i chi deimlo?   

Darllenwch Salm 139.  Gweddïwch y bydd yr Arglwydd yn siarad â chi trwy ei air.  Gweddïwch y bydd yn argraffu ar eich calon yr hyn y mae’n dymuno i chi ei gofio a’i gymhwyso ar gyfer eich bywyd.

Oes yna bethau nad ydych yn eu deall yn y Salm?

Pa bethau yn y Salm sy’n eich syfrdanu?

Oes yna bethau anodd, neu bethau nad ydych yn or-hoff ohonynt yn y Salm?

Pa bethau sy’n eich atgoffa o rannau eraill o’r Beibl?

Oes yna rywbeth yn eich profiad chi eich hun sy’n debyg i brofiad y Salmydd?

Wedi darllen y Salm, oes yna rywbeth yr ydych yn awyddus i’w wneud? 

Pa adnodau sy’n sefyll allan i chi?  Pa rai wnaeth argraff arnoch, a pham?

Gofynnwch i Dduw, trwy ei Ysbryd Glân, eich helpu i ddeall mor werthfawr, mor bwysig ac mor arbennig ydych yn ei olwg.  A diolchwch am hyn i gyd.

Rydych mor werthfawr fel bod Duw wedi trefnu ffordd i chi ddod i berthynas ag ef.  Mae wedi anfon Iesu Grist, ei unig fab yr oedd yn ei drysori, i farw drosoch.  Mae Iesu wedi cario eich pechodau yn ei gorff ei hun, a chymryd y gosb yn eich lle.  Mae cariad Duw tuag atoch mor fawr ac mor angerddol.  Mae ei gariad yn anfeidrol, heb ddechrau na diwedd iddo; mae’n dragwyddol, yn parhau am byth.